KONSTYTUCYJNE ZASADY DZIAŁANIA SĄDÓW
ZASADY ORGANIZACJI SĄDOWNICTWA: – ZASADA DWUINSTANCYJNOŚCI (art. 176 ust. 1) → (wymóg minimalny) nakaz by w każdej sprawie była możliwość zwrócenia się do sądu wyższej instancji o zbadanie prawidłowości orzeczenia I inst., a na mocy art. 236 ust. 2 dot. też spraw adm., ale na ile wymóg ten będzie miał zastosowanie również do spraw, w których rozstrzygniecie zapadło w pozasądowym organie (też dyscyplinarnym), pokaże przyszłość (wg TK wystarczy jednoinstancyjna kontrola sądowa); – ZASADA UDZIAŁU OBYWATELI W SPRAWOWANIU WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI (art.182) → odesłanie do uregulowań w ustawie. Nie stosuje się systemu ław przysięgłych (odrębne ciało orzekające), ale stosuje się system sądu ławniczego (jednolite ciało – sędzia i ławnicy zarówno o winie jak i karze, głosowanie większością); * tylko sądy powszechne i wojskowe (I inst.), wybierani przez rady gminy, a kandydatów mogą zgłaszać prezesi sądów, organizacje, stowarzyszenia, związki zawodowe oraz grupy wyborców; → sprawy cywilne tylko dot. pracy, ubezpieczeń społecznych, rodzinne; * wymogi: obywatelstwo polskie, 30 lat, praca/zamieszkanie w danym miejscu przez min. 1 rok, nieskazitelny charakter; * wyłączenia: zatrudnieni w sądach i prokuraturach, policjanci, adwokaci, radcy prawni, duchowni, funkcjonariusze Służby Więziennej; * kadencja 4 lata, a odwołanie w wyjątkowych przypadkach; * wyznaczony do udziału w rozprawach do 12 dni w roku; * niezawiśli, ale trudniej o gwarancje, gdyż zatrudnieni poza sądem; – ZASADA JAWNOŚCI ROZPRAWY (art. 45 ust. 2) → odnosi się do wszystkich rozpraw, ale możliwe ograniczenia ze względu na moralność, bezpieczeństwo, porządek publiczny, ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny – nie dot. stron, ich przedstawicieli; PRAWA JEDNOSTKI ZWIĄZANE Z POSTĘPOWANIEM SĄDOWYM – prawo do sądu (art. 45 ust. 1) → właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd i dot. każdego (ale nie musi dot. np. podmiotów publicznych, np. z zakresu podległości), a treścią tego prawa jest: * prawo dostępu do sądu; * prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej; * prawo do uzyskania wyroku sądowego; → kwestia sporna to zakres swobody ustawodawcy w przekazywaniu spraw cywilnych pod jurysdykcję sądów adm., ze względu na ich węższy zakres rozpatrywania spraw; – prawo do obrony (art. 42 ust. 2) → dot. wszystkich etapów spraw karnych. 2 aspekty: * aspekt formalny – prawo do posiadania obrońcy z wyboru, lub z urzędu; * aspekt materialny – takie ukształtowanie procedury karnej, które stwarza możliwość występowania jako pełnoprawny uczestnik procesu (zasada kontradyktoryjności) oraz obowiązek zachowania niezależności adwokatury i zapewnienia jej wysokiego poziomu fachowego; → z innych praw (prawo do sądu, zasada równości) możne wydobyć ogólne prawo każdego do pomocy prawnej w
postępowaniu sądowym; ZASADY PRAWORZĄDNEGO PROCESU → szereg reguł, min. prawo do obrony, jawność, nullum crimen nulla poena sine lege, domniemanie niewinności, ochrona wolności i nietykalności osobistej, zakaz tortur i nieludzkiego karania, inne jeszcze wynikają z gwarancji wymaganych przez międzynarodowe traktaty o prawach człowieka;