Obrona konieczna ,Dozwolona samopomoc
Obrona konieczna musi być natychmiastowa, w momencie naruszenia naszego posiadania, przy zastosowaniu odpowiednio współmiernych środków, w przeciwnym razie będzie to nadużycie obrony koniecznej. Dozwolona samopomoc wchodzi w rachubę po naruszeniu posiadania, jednak w bardzo krótkim czasie po naruszeniu posiadania, czyli niezwłoczne, tzn. bez nieuzasadnionej zwłoki. Jeśli chodzi o zastosowanie samopomocy dozwolonej w stosunku do nieruchomości nie wolno stosować przemocy względem osób. Jeśli chodzi o zastosowanie samopomocy do ruchomości muszą być spełnione dwa warunki: 1. gdy zachodzi niebezpieczeństwo powstania niepowetowanej straty, 2. samopomoc musi nastąpić natychmiast, bezpośrednio po naruszeniu.
ad. 3 Z tej ochrony posiadacz może skorzystać w każdym przypadku naruszenia posiadania. Ochrona przysługuje wtedy, gdy posiadanie zostało samowolnie naruszone przez jakąkolwiek osobę, nawet przeciwko właścicielowi. Z faktu naruszenia posiadania powstają dla posiadacza dwojakiego rodzaju roszczenia: 1. roszczenie posesoryjne (art. 344 k.c.) ≠ roszczenie petytoryjne 2. roszczenie o wstrzymanie budowy (art. 347 k.c.) ad. 1 Roszczenie posesoryjne – roszczenie o ochronę posiadania, w przeciwieństwie do roszczenia petytoryjnego, które jest wnoszone o ochronę prawa. Legitymację czynną – czyli powodem – w procesie posesoryjnym – jest każdy posiadacz w dobrej wierze lub złej wierze, samoistny i zależny, ten którego posiadanie jest wadliwe i niewadliwe, i jak i ten, którego posiadanie jest prawne lub bezprawne. Nie może z nim wystąpić dzierżyciel i prekarzysta. Legitymację bierną – czyli pozwanym – może być: a) ten kto dopuścił się naruszenia posiadania; b) ten, na kogo korzyść nastąpiło naruszenie posiadania. Powód może pozwać jedną z tych osób albo obie łącznie. Ochrona posesoryjna jest ochroną obiektywną, tzn. że przysługuje posiadaczowi niezależnie od tego czy osobie, która naruszyła posiadanie, można zarzucić winę. Na roszczenie posesoryjne składają się dwa roszczenia: 1. roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego; 2. roszczenie o zaniechanie naruszeń. Powód może wystąpić z jednym z tych roszczeń albo z jednym i drugim. Naruszenie posiadania może polegać: 1. na nękaniu posiadania; 2. przez pozbawienie dotychczasowego posiadacza władztwa nad rzeczą, czyli wyzucie z posiadania.
Dwa modele procesu posesoryjnego: 1. tzw. czysty model procesu posesoryjnego – polega na tym, że sąd bada wyłącznie okoliczności związane z samym posiadaniem; 2. model ograniczonej ochrony posesoryjnej – polega na tym, że w pewnym zakresie sąd bada również elementy petytoryjne, czyli bada komu przysługuje prawo do rzeczy. Nasz ustawodawca przyjął model ‘czystego procesu posesoryjnego’, co wynika z art. 478 k.p.c. – jest to postępowanie odrębne. W sprawach o naruszenie posiadania sąd bada jedynie stan posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpatruje samego prawa ani dobrej wiary posiadacza. Z tego wynika, że sąd ma bezwzględny zakaz badania prawa do rzeczy spornej, że roszczenie to nie zależy od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności jego posiadania ze stanem prawnym. Sąd ma ustawowy zakaz badania sprawy co do prawa. W procesie posesoryjnym istnieje bezwzględny zakaz badania prawa co do spornej rzeczy, a to oznacza, że ten kto naruszył posiadanie nie może przed sądem powołać się na zarzut prawa własności, czyli exceptio domini ani na zarzut innego prawa (np. zastaw), czyli exceptio iuris. Poza jednym wyjątkiem. Otóż ten wyjątek wynika z art. 344 §1 zdanie 2: naruszający posiadanie (pozwany) w procesie posesoryjnym może powołać się na to, że przysługuje mu prawo do rzeczy spornej jeżeli prawomocne orzeczenie sądu lub innego organu powołanego do rozstrzygania spraw tego rodzaju stanowi, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Orzeczenie musi zapaść po naruszeniu posiadania ale przed zakończeniem procesu posesoryjnego. Orzeczenie to musi być prawomocne przed zakończeniem procesu posesoryjnego. Organ, który wydaje takie orzeczenie jest organem państwowym – chodzi o decyzję administracyjną. Rozstrzygnięcie w procesie posesoryjnym ma charakter tymczasowy (prowizoryczny), to oznacza, że przedmiotem orzeczenia sądu jest tylko orzeczenie o tym czy posiadanie zostało naruszone. Sąd nigdy nie rozstrzyga samego prawa do posiadania. Prawo do posiadania rozstrzygane jest w procesie petytoryjnym. W związku z tym podmiot, który przegrał proces posesoryjny może wystąpić z powództwem o ochronę prawa. Termin dochodzenia roszczenia posesoryjnego: zgodnie z art. 344 §2 roszczenie to wygasa, jeśli nie będzie dochodzone w ciągu roku od naruszenia posiadania. Jest to termin zawity (prekluzyjny) a nie termin przedawnienia. Upływ terminu zawitego powoduje, że roszczenie wygasa, natomiast upływ terminu przedawnienia oznacza, że roszczenie nie może być dochodzone przed sądem po upływie tego terminu, ale roszczenie nie wygasa, dobrowolnie może je wypełnić zobowiązany. Nie można zrzec się terminu zawitego – zrzeczenie się tego terminu jest bezskuteczne. Dochodzenie roszczenia polega na wniesieniu powództwa.