Ogólna charakterystyka ochrony własności
Cywilistyczna ochrona własności należy do tego typu ochrony petytoryjnej, przez którą rozumie się ochronę prawa. (posesoryjna chroni stan faktyczny przysługuje posiadaczowi i właścicielowi występującemu jako posiadacz). Podstawowymi roszczeniami przysługującymi właścicielowi w wypadku naruszenia jego prawa są:
roszczenie windykacyjne(art. 222.1 KC) roszczenie negatoryjne(art. 222.2 KC) roszczenia uzupełniające procesowe formy dochodzenia roszczeń. powództwa windykacyjne i negatoryjne roszczenia uzupełniające powództwo o ustalenie prawa art. 189 KPC powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia bądź nieistnienia prawa, gdy ma w tym interes prawny(szczególny przypadek, żąda się jedynie stwierdzenia faktu nie ingerując w sprawy osób trzecich) Roszczenie windykacyjne i negatoryjne roszczenie windykacyjne – roszczenie o wydanie rzeczy wypływające z prawa własności(są to warunki konieczne), gdy właściciel jest pozbawiony jej posiadania, jest tu obojętne jak doszło do takiego stanu rzeczy.(jaki jest stosunek roszczenia o zwrot rzeczy powstałego pow wygaśnięciu określonego stosunku obligacyjnego lub po ustaniu ograniczonego prawa rzeczowego do roszczenia windykacyjnego?)W przypadkach zbiegu praw właściciel może dowolnie. Samo wydanie rzeczy nie zawsze chroni interesy właściciela, gdyż w ten sposób nie odzyskuje strat jakie poniósł w wyniku posiadania rzeczy przez inną osobę(roszczenia uzupelniające), dlatego przyjmuje się, że przedmiotem roszczenia windykacyjnego jest zwrot rzeczy wraz ze wszystkimi pobranymi przychodami uzyskanymi przez osobę która bezprawnie władała cudzą rzeczą. Legitymowanym do wniesienia roszczenia jest właściciel/współwłaściciel. Może żądać zwrotu rzeczy we własne ręce lub wskazanej przez niego osoby. Ciężar dowodowy ciąży na powodzie. Sposób obrony: zanegowanie prawa własności, zanegowanie legitymacji biernej(przedmiot nie jest we władaniu osoby oskarżonej), lub udowodnienie skutecznego względem właściciela uprawnienia do władania rzeczą(zarzut chamujący), zarzut naruszenia prawa tzn. sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Roszczenie windykacyjne podlega przedawnieniu chyba, że jest to roszczenie o wydanie nieruchomości. roszczenie negatoryjne – roszczenie o zakazanie/zaprzestanie naruszania własności. może iść w dwóch kierunkach: 1. przywrócenia stanu zgodnego z prawem 2. zaniechanie naruszeń dowód obciąża powoda. Nie ulega przedawnieniu gdy dotyczy prawa własności nieruchomości.(223.1 KC) Oba roszczenia są korelatami uprawnień właściciela określonych w art. 140; bez nich prawo własności nie mogłoby być wykonywane, i są z nim nierozerwalnie związane. Roszczenia uzupełniające Roszczenia uzupełniające mają za zadanie usuwanie negatywnych skutków, wywołanych przez inną osobę w majątku właściciela. Należą do nich: roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy
roszczenie o zwrot pożytków roszczenie o odszkodowanie za szkodę spowodowaną zużyciem rzeczy, jej pogorszeniem lub utratą. Roszczenia te są ujęte w art. 224 i 225 KC i nazwane są roszczeniami uzupełniającymi bo uzupełniają roszczenie windykacyjne. Nie są one nierozerwalnie związane z prawem własności i mogą być przedmiotem odrębnego obrotu. Roszczeń tych można dochodzić wobec posiadacza samoistnego jak i posiadaczy zależnych. Roszczenia uzupełniające przedawniają się z upływem roju od zwrotu rzeczy, a gdy nie została zwrócona z upływem 10 lat. Ochrona jaką przyznają roszczenia uzupełniające jest ściśle związana z dobrą lub złą wiary posiadacza i jest odmiennie regulowany dla trzech stanów posiadacza: 1. posiadacz jest w dobrej wierze – roszczenia uzupełniające dla właściciela nie powstają(tylko w razie otrzymania odszkodowania za utracenie rzeczy jest zobowiązany je zwrócić właścicielowi co wynika z bezpodstawnego wzbogacenia) 2. gdy można mu przypisać złą wiarę – jest zobowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, za jej pogorszenie, utratę chyba że uległa by pogorszeniu lub utracie także w majątku właściciela, jest też zobowiązany zwrócić pożytki lub ich równowartość, a także wartość tych pożytków które utracił w wyniku złej gospodarki 3. gdy jest w dobrej wierze ale dowiedział się o wytyczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, ta samo jak w złej wierze tylko nie jest zobowiązany do zwrotu pożytków utraconych w wyniku złej gospodarki i nie odpowiada za utracenie lub zużycie rzeczy, chyba że nastąpiło to z jego winy Roszczenia z tytułu nakładów kodeks uprawnienia z tego tytułu normuje a w art. 226, 227 i 231 Jako zasadę kodeks przyjmuje, że właściciel jest zobowiązany zwrócić nakłady posiadaczowi jednak podobnie jak w roszczeniach uzupełniających zakres tej odpowiedzialności jest zależny od dobrej wiary lub jej braku po stronie posiadacza posiadacz w dobrej wierze może żądać zwrotu nakładów koniecznych o ile nie mają okrycia w korzyściach, które uzyskał. Zwrotu innych nakładów tylko o tyle o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej wydania właścicielowi posiadacz w złej wierze może żądać zwrotu koniecznych tylko o ile właściciel rzeczy wzbogaciłby się jego kosztem podobnie, jedynie nakładów koniecznych(lecz zawsze) może żądać posiadacz, w dobrej wierze, który dowiedział się o powództwu o wydanie rzeczy Zasadą jest, że posiadacz może zabrać, przedmioty połączone z rzeczą chodźmy stały się jej częściami składowymi(w dwóch ostatnich sytuacjach posiadacza połonczone rzeczy zatrzymać zwracając posiadaczowi ich równowartość i koszt robocizny albo sumę odpowiadająca zwiększeniu wartości rzeczy). Roszczenie posiadacza przedawnia się z upływem roku od wydania rzeczy Art. 231 roszczenie o wykup przewiduje możliwość nabycia nieruchomości przez posiadacza w przypadku np. postanowienia na nim budynku. Przesłanki: samoistne posiadanie (władanie rzeczą jak właściciel), jeśli budynek wzniosło kilka osób każdej z nich przysługuje roszczenie o przeniesieniu udziału odpowiedniej części nieruchomości. Dobra wiara posiadacza tylko kiedy budujący jest przekonany o przysługującym mu prawie własności, a także gdy posiadacz jest w złej wierze, jeżeli ze względu na szczególne okoliczności danego przypadku wymagają tego zasady współżycia społecznego Wzniesienie budynku lub innego urządzenia Znaczna różnica wartości budowli i działki zajętej pod budowę
Nie może być to sprzeczne z interesem społeczno-gospodarczym Przesłanki roszczenia właściciela o wykup działki zajętej pod budowę są podobne ale niezależne od tego czy osoba przywłaszczająca sobie tą nieruchomość była posiadaczem i czy była w dobrej wierze. Właściciel może żądać aby ten kto wzniósł budynek nabył od niego własność(roszczenie nie przysługuje jeśli inne uregulowanie wynika z łączącej strony umowy) Uregulowanie powyższe dotycz też rozliczeń pomiędzy współwłaścicielami Roszczenie o wykup może być zrealizowane albo przez zawarcie umowy o przeniesienie własności, albo na podstawie orzeczenia sądowego. Orzeczenie przyjmuje, że roszczenie o wykup działki zajętej pod budowę nie ulega przedawnieniu, wygasa jednak z chwilą utraty posiadania.