Posiadanie
1. Pojęcie, funkcja społeczno-gospodarcza i ogólna charakterystyka posiadania Definicję posiadania zawiera art. 336 KC, w myśl definicji na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny i element psychiczny(corpus i animus) Corpus oznacza, że osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala mu na korzystanie z rzeczy, tak jak osoby którym przysługuje określone prawo do rzeczy.
Animus oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa, dla siebie albo w imieniu innej osoby. Najczęściej posiadaczem jest jedna osoba, może jednak być ono wykonywane przez kilka osób i mamy tu do czynienie ze współposiadaniem; takie posiadanie może być dokonywane w dwojaki sposób: 1. współposiadacie wykorzystują rzecz przy zgodnym współdziałaniu(np. gospodarstwa rolnego) 2. każdy ze współposiadaczy korzysta z całej rzeczy, ale czyniąc to nie współdziała z innymi.(korzystanie ze wspólnego pastwiska, ze wspólnej studni lub drogi) KC wyróżnia dwa rodzaje posiadania: samoistne – czyli takie w którym posiadacz korzysta z rzeczy tak jak właściciel zależne – czyli takie korzystanie z rzeczy jak wynikałoby to z innego prawa rzeczowego posiadanie służebności – można być posiadaczem tylko służebności czynnych, bo tylko z nimi łączy się władztwo nad rzeczą W polskim prawie posiadacz, który posiada rzecz na podstawie określonego tytułu może je przekształcić w inne posiadanie wtedy kiedy zacznie je traktować jak to prawo tego wymaga. Posiadanie można dalej podzielić na: bezprawne i prawne bezprawne – to posiadanie nie odpowiadające prawu prawne – to posiadanie zgodne ze stanem prawnym Wadliwe i niewadliwe Wadliwe – posiadanie nabyte przy użyciu środków niedozwolonych Niewadliwe – gdy posiadacz uzyskuje posiadanie od dotychczasowego posiadacza, albo gdy nabywa je w sposób pierwotny W Złej i dobrej wierze W dobrej wierze – jeśli posiadacz jest przekonany co do rzeczywistych lub rzekomych jego uprawnień W złej – a contario dobra wiara + niedbalstwo Od posiadania należy odróżnić
1. dzierżenie art. 338 kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego(są nimi: pełnomocnicy, przedstawiciele ustawowi, przechowawcy, przewoźnicy, zarządcy), dzierżenie nie korzysta z ochrony sadowej. 2. Władztwo prekaryjne – obecnie wynika ono z grzeczności jednej strony(np. osoba zajmująca lokal mieszkalny udziela gościny). Posiadanie jest stanem faktycznym i rodzi określone skutki prawne: może prowadzić do zasiedzenia korzysta z ochrony posesoryjnej posiadacz w dobrej wierze nabywa własność pożytków z rzeczy posiadacz samoistny w dobrej wierze może żądać wykupu działki gruntu zajętej pod budowę uzyskanie posiadania jest czasem konieczną przesłanką nabycia prawa w drodze czynności prawnej z posiadaniem łączy się wiele domniemanych praw posiadacz korzysta z ochrony na podstawie, której może żądać odszkodowania od osoby, która wyrządziła mu szkodę dla ułatwienia ustalania posiadania ustawy wprowadzają system domniemań, które w braku przeciwnych danych pozwalają na zaklasyfikowanie posiadania. Art. 339 domniemanie posiadania samoistnego –kiedy osoba faktycznie włada rzeczą. Art. 341 Z kolei z faktu posiadania wynika domniemanie, że jest ono zgodne z prawem(dotyczy też poprzedniego posiadacza) [domniemanie ze wpisu do księgi wieczystej jest silniejsze niż domniemania posiadania] art. 340 domniemanie ciągłości posiadania, nie powoduje przerwania posiadania: 1. niemożność posiadania wynikająca z przeszkody przemijającej 2. posiadanie przywrócone domniemuje się za nieprzerwane(art345) 2. Ochrona posiadania Za ochroną posiadania przemawia; ochrona ta stanowi skuteczne narzędzie walki z samowolą w sytuacjach gdy stan własności jest trudny do udowodnienia w szczególnych okolicznościach zakaz naruszania posiadania art. 342. ustawa przewiduje ponadto dwie formy ochrony posiadania: ochrona własna - przez samego posiadacza obrona konieczna – gdy chodzi o odparcie naruszenia posiadania, zastosowane środki muszą pozostawać w relacji do celu dozwolona samopomoc – gdy chodzi o przywrócenie stanu sprzed naruszenia nieruchomości tylko jeśli dojdzie do tego zaraz po naruszeniu, nie wolno używać przemocy ruchomości powinny być spełnione dwa warunki:
zachodzi niebezpieczeństwo niepowetowanej straty samopomoc musi nastąpić natychmiast ochrona sądowa - ochrona w drodze sądowej – przysługuje w każdym przypadku samowolnego naruszenia posiadania(art. 344.1) naruszenie to może przybrać dwojaki charakter: pozbawienia posiadania bądź zakłócenie posiadania. W obydwu przypadkach posiadaczowi przysługują tzw. roszczenia posesoryjne. legitymowanym czynnie do wniesienia powództwa jest tylko posiadacz. Legitymowanym biernie mogą być: Ten, kto dopuścił się naruszenia posiadania Osoba na, której korzyść dokonano naruszenia Podczas rozprawy sąd bada tylko ostatni stan posiadania(niezależnie czy jest ono prawne czy bezprawne) wyjątek: Art. 344.1 pozwany w procesie posesoryjnym może się skutecznie powołać na to, że jemu przysługuje prawo, jeżeli prawomocne orzeczenie sądu lub podobnego organu stanowi, że powstały stan naruszenia jest zgodny z prawem. Zgodność z zasadami współżycia społecznego Roszczenie posesoryjne wygasa po roku od dokonania naruszenia termin prekluzyjny zawity(nie przedawnienie !!!) Art. 346 roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje w stosunkach miedzy współ- posiadaczami jeśli nie da się ustalić zakresu ich współposiadania(tzn. że przysługuje tylko wtedy kiedy współ-posiadacze wykonują współposiadanie samodzielnie, w takich przypadkach może żądać zmiany przez sąd sposobu wykonywania współposiadania) Art. 347 roszczenie o wstrzymanie budowy na gruncie sąsiednim jeśli mogłaby ona naruszyć posiadanie, albo wyrządzić posiadaczowi szkodę. Tylko przed rozpoczęciem budowy lub do miesiąca po. Wyrok o przywrócenie posiadania powinien spełniać dwa warunki Powinien być tak sformułowany by nadawał się do egzekucji Sformułowanie wyroku powinno wskazywać, że zapadł on w trybie posesoryjnym Wyrok w trybie posesoryjnym nie rozstrzyga o prawach i nie zamyka drogi ich dochodzenia 3. Nabycie i utrata posiadania Posiadanie powstaje z chwilą powstania corpu i animus. Można je nabyćprzez działanie zastępcy. Do nabycia posiadania może dojść w sposób: pierwotny – gdy nie istnieje więź między dotychczasowym i nowym posiadaniem dochodzi do niego poprzez jednostronny akt posiadacza polegający na objęciu rzeczy, połączony z wolą wykonania określonego prawa względem tej rzeczy objecie rzeczy nie będącej w niczyim posiadaniu jednostronne nabycie rzeczy, będącej w posiadaniu innej osoby w drodze przemocy, podstępu, kradzieży itp. pochodny – gdy posiadanie jest kontynuacją posiadania innej osoby(nowy posiadacz może doliczyć czas posiadania poprzednika), do przeniesienia posiadania potrzebna jest zdolność do czynności prawnych zbywcy i nabywcy. Zasadniczą formą przeniesienia posiadania jest przekazanie rzeczy gdy rzecz jest już we władaniu osoby trzeciej: właściciel nieruchomości sprzedaje nieruchomość ale na podstawie umowy zajmuje/zarządza ją nadal
jeżeli rzecz znajduje się w rękach posiadacza zależnego, dzierżyciela następuje to w drodze umowy między stronami i przez ich zawiadomienie przeniesienie posiadania samodzielnego na posiadacza zależnego lub dzierżyciela następuje z mocy umowy miedzy stronami Posiadanie przechodzi na spadkobierców.