wszystko
Akty prawne
Audioustawy
Kazusy
Materiały Edukacyjne
Newsy
Testy
Gotowe testy
Generuj własny test
Moje testy
Kup testy
.
X
Stany nadzwyczajne
Kategoria:
Prawo Konstytucyjne
»
notatki
Dodał:
Basia Kopsala
Dodany:
sty 13, 2011
, ostatnia zmiana:
sty 13, 2011
Polecam
STAN NADZWYCZAJNY TO POJAWIENIE SIĘ W PAŃSTWIE SYTUACJI SZCZEGÓLNEGO ZAGROŻENIA, KTÓREJ ROZWIĄZANIE WYMAGA SIĘGNIĘCIA DO ŚRODKÓW SZCZEGÓLNYCH ...
Stany nadzwyczajne
STAN NADZWYCZAJNY TO POJAWIENIE SIĘ W PAŃSTWIE SYTUACJI SZCZEGÓLNEGO ZAGROŻENIA, KTÓREJ ROZWIĄZANIE WYMAGA SIĘGNIĘCIA DO ŚRODKÓW SZCZEGÓLNYCH TAKICH JAK:
* KONCENTRACJA WŁADZY W RĘKACH EGZEKUTYWY; * OGRANICZENIA PRAW I WOLNOŚCI OBYWATELI; * ZMIANY W STRUKTURZE I ZASADACH FUNKCJONOWANIA ORGANÓW PAŃSTWOWYCH, * ZMIANY W SYSTEMIE STANOWIENIA PRAWA. → czyli zawieszenie niektórych regulacji konstytucyjnych i wprowadzenie regulacji wyjątkowych; – paremia: salus rei publicae suprema lex esto (ratunek Rzeczypospolitej - prawem najwyższym); – trzy tendencje we współczesnych regulacjach dot. stanów nadzwyczajnych: * konstytucjonalizacja tych regulacji – przy czym szerokość i głębokość tych regulacji uzależniona jest od doświadczeń historycznych państw; * dyferencjacja różnych postaci stanu nadzwyczajnego ze względu na konieczność doboru środków do celów; * parlamentaryzacja procesu podejmowania decyzji o wprowadzeniu bądź kontynuowaniu stanu nadzwyczajnego – choć w tym czasie to egzekutywa ma najszerszą władzę, jednak przepisy wprowadzają różnego rodzaju gwarancje dla możliwości zajęcia przez parlament stanowiska oraz zakazy dokonywania pewnych zmian; – regulacje międzynarodowe → choć jest to suwerenne prawo każdego państwa, jednak pojawiły się pewne regulacje międzynarodowe dot. stanów nadzwyczajnych: * Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. (ratyf. w 1977 r.) dopuszcza zawieszenie swojego stosowania: → tylko w sytuacji wyjątkowego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego istnieniu narodu; → tylko zgodnie z zasadą proporcjonalności; → tylko o ile podjęte kroki nie są sprzeczne z innymi zobowiązaniami międzynarodowymi i o ile nie pociągają za sobą dyskryminacji wyłącznie z powodu rasy, koloru skóry, płci, języka, religii lub pochodzenia społecznego; → tylko pod warunkiem urzędowego ogłoszenia wprowadzenia stanu nadzwyczajnego i poinformowania Sekretarza Generalnego ONZ o zakresie i powodach zawieszenia zobowiązań Paktu; → zakaz zawieszenia niektórych praw (m.in. prawo do życia, zakaz tortur, zakaz niewolnictwa); * Europejska Konwencja Praw Człowieka z 1950 r. (ratyf. w 1992 r.) dopuszcza zawieszenie swojego stosowania: → w przypadku wojny lub innego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu narodu, → tylko w zakresie ściśle odpowiadającym wymogom sytuacji, → pod warunkiem, że środki te nie są sprzeczne z innymi zobowiązaniami wynikającymi z p.m.; → zakaz uchylania niektórych praw (prawo do życia, zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania, zakaz
niewolnictwa, nullum crimen sine lege; → obowiązek poinformowania Sekretarza Generalnego Rady Europy; – Polska * konstytucja marcowa wprowadzała 2 stany (wojenny – wprowadzany przez rząd za zgodą prezydenta podczas wojny lub w razie zagrożenia wybuchem wojny; wyjątkowy – wprowadzany j/w w razie rozruchów wewnętrznych lub rozległych knowań o charakterze zdrady stanu, zagrażających konstytucji państwa albo bezpieczeństwu obywateli), które musiały być potwierdzone przez Sejm, oraz określone były prawa, które mogły być zawieszone; * podobne rozwiązania w konstytucji kwietniowej; * konstytucja lipcowa – początkowo tylko stan wojenny (wprowadzany przez Radę Państwa dla obronności i bezpieczeństwa państwa – obejmowało to zagrożenie wewnętrzne i zewnętrzne); → podczas wprowadzenia stanu wojennego w 1981 r. Rada Państwa wydała dekrety z mocą ustawy regulujące szczegółowo ten stan, pomimo iż trwała wtedy sesja parlamentu; → 1983 r. – zmiana konstytucji – rozróżnienie stanu wojennego i wyjątkowego; * kolejne zmiany dopiero w konstytucji z 1997 r.;
ZASADY KONSTYTUCYJNE 6 ZASAD ODNOSZĄCYCH SIĘ JEDNOLICIE DO WSZYSTKICH SYTUACJI STANU NADZWYCZAJNEGO: I. ZASADA WYJĄTKOWOŚCI (SUBSYDIARNOŚCI) → stan nadzwyczajny może być wprowadzony tylko w sytuacji szczególnego zagrożenia (ogólnych charakter, ale doprecyzowany w p.m. – zagrożenia życia narodu) i tylko jeżeli zwykle środki są niewystarczające (art. 228 ust. 1); II. ZASADA LEGALNOŚCI oznacza, że: – wprowadzenie tylko na podstawie ustawy i w drodze rozporządzenia (art. 228 ust. 2); – treść stanu nadzwyczajnego (zakres dopuszczalnych ograniczeń praw i wolności oraz zasady działania organów władzy publicznej) musi określać ustawa (art. 228 ust. 3); – straty majątkowe spowodowane stanem nadzwyczajnym powinny (choć nie muszą) być wyrównane przez państwo (zasady określone w ustawie) – dot. to strat poniesionych zgodnie z prawem, a nie niezgodnych, które na podstawie art. 77 ust. 1 (nie został wyłączony) muszą być wyrównane; III. ZASADA PROPORCJONALNOŚCI → podjęte działania muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia (art. 228 ust. 5) – zasada ta ma bogate orzecznictwo oraz należy też pamiętać o ograniczeniach z art. 31 ust. 3; IV. ZASADA CELOWOŚCI → podjęte działania powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa (art. 228 ust. 5); V. ZASADA OCHRONY PODSTAW SYSTEMU PRAWNEGO → to zakaz uchwalania ustaw regulujących pewne materie (Konstytucja, ordynacje wyborcze, ustawy o stanach nadzwyczajnych – art. 228 ust. 6) oraz zachowanie monopolu ustawodawczego Sejmu, z wyjątkiem stanu wojennego; VI. ZASADA OCHRONY ORGANÓW PRZEDSTAWICIELSKICH → w czasie stanu nadzwyczajnego oraz w czasie 90 dni po nim (art. 228 ust. 7) nie można:
– skrócić kadencji Sejmu, – przeprowadzić referendum ogólnokrajowego, – przeprowadzić wyborów (do samorządu można tylko tam, gdzie nie było stanu); → odpowiednio ulega przedłużeniu kadencja tych organów; – dopiero w 2002 r. uchwalono ustawy o stanach nadzwyczajnych: * ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (ukż); * ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (uswy); * ustawa z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom RP (uswo); * ustawa z dnia 22 listopada 2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela; * nowelizacja ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (uPO);
STAN WOJENNY – STAN WOJENNY (ART. 229) – MOŻE BYĆ WPROWADZONY TYLKO W 3 SYTUACJACH: * ZEWNĘTRZNEGO ZAGROŻENIA PAŃSTWA (także przez działania terrorystyczne) → przesłanka niedookreślona; * ZBROJNEJ NAPAŚCI NA TERYTORIUM RP → przesłanka określona, należy ją interpretować na tle Karty NZ; * JEŻELI Z UMOWY MIĘDZYNARODOWEJ WYNIKA ZOBOWIĄZANIE DO WSPÓLNEJ OBRONY PRZECIWKO AGRESJI → obecnie takie zobowiązanie wynika z Paktu NATO, przy czym pakt formułuje własną definicję pojęcia agresja; – rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego → wydaje prezydent na wniosek premiera i musi je podać do publicznej wiadomości oraz przedstawić Sejmowi w ciagu 48 godzin, który niezwłocznie rozpatruje to rozporządzenie i może je uchylić bezwzględną większością przy ½ obecnych (art. 231); – teren → może dot. części lub całości terytorium; – czas → wprowadzany na czas nieoznaczony, ale uswo wprowadza nakaz zniesienia po przywróceniu normalnego funkcjonowania państwa; – mobilizacja → w razie bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa prezydent na wniosek premiera zarządza powszechną lub częściową mobilizację oraz użycie Sił Zbrojnych do obrony państwa (art. 136); – kierowanie obroną państwa należy do prezydenta we współdziałaniu z RM (zastępowana przez premiera): * prezydent na wniosek premiera określa zadania Sił Zbrojnych w czasie stanu wojennego; → zatwierdza (na wniosek Naczelnego Dowódcy SZ) plany operacyjnego użycia SZ; → uznaje (na wniosek ND SZ) określone obszary państwa za strefy bezpośrednich działań wojennych; * RM → zarządza przejście na wojenne zasady działania organów władzy publicznej oraz określa zasady działania tych organów w strefie bezpośrednich działań wojennych (może też je zawiesić);
* ND SZ – dowodzi SZ; * wojewodowie – cywilne kierowanie w terenie, wraz z możliwościami nakładania zadań na samorząd; * premier na wniosek wojewody może zawiesić organy samorządu i ustanowić zarząd komisaryczny; * brak podstaw do zawieszenia parlamentu (jedyne ograniczenie jego roli to rozporządzenia prezydenta z mocą ustawy) ani działalności sadów i Trybunałów (zmiany to zaostrzenie odpowiedzialności, możliwość zmiany kognicji sądów wojskowych, ale np. sądy wyjątkowe i tryb doraźny tylko w czasie wojny ≠ stan wojenny); – art. 233 – określa prawa, które nie mogą być ograniczone w stanie wojennym i wyjątkowym, a pozostałe mogą być ograniczone z zachowaniem warunków z art. 228 i zakazu dyskryminacji z art. 233 ust. 2; * art. 30 godność; * art. 34, 36 obywatelstwo; * art. 38 ochrona życia; * art. 39, 40, 41 ust. 4 humanitarne traktowanie; * art. 42 nullum crimen sine lege; * art. 45 dostęp do sądu; * art. 47 dobra osobiste; * art. 53 sumienie i religia; * art. 63 petycje; * art. 48 i 72 rodzina i dziecko, – ustawa o stanie wojennym przewiduje możliwość wprowadzenia licznych ograniczeń wolności i praw (decyduje o ich wprowadzeniu premier, ministrowie lub wojewoda): 1. nakaz noszenia dowodu tożsamości, zakaz zmiany miejsca pobytu bez zezwolenia; 2. zawieszenie prawa do organizowania zgromadzeń, imprez masowych, strajków i innych form protestu, z wyjątkiem zgromadzeń organizowanych przez kościoły/związki na terenie ich świątyń i podobnych budynków; 3. zawieszenie działalności tych zarejestrowanych stowarzyszeń, partii, związków zawodowych i innych organizacji, których działalność może utrudnić realizację działań obronnych; 4. wprowadzenie cenzury prewencyjnej środków społecznego przekazu (pewne wyjątki dot. kościołów/związków) oraz wprowadzenie zagłuszania sygnału radiowego lub telewizyjnego; 5. wprowadzenie kontroli zawartości korespondencji pocztowej, telefonicznej i telekomunikacyjnej; 6. zawieszenie zajęć dydaktycznych wszelkiego rodzaju (wyjątek dot. kościołów/związków); 7. zawieszenie funkcjonowania transportu, systemów łączności, działalności telekomunikacyjnej i pocztowej, wprowadzenie ograniczeń obrotu krajowymi i dewizowymi środkami płatniczymi, zakaz ruchu pojazdów na drogach publicznych; 8. zajęcie/zarekwirowanie na potrzeby obronne środków transportu, wprowadzenie powszechnego obowiązku wykonywania pracy, wprowadzenie administracyjnego najmu lokali i budynków, dokwaterowywanie osób, zajmowanie nieruchomości niezbędnych dla Sił Zbrojnych lub obrony państwa;
9. wprowadzenie reglamentacji towarów konsumpcyjnych (tzw. kartek); 10. nakazanie okresowego zawieszenia działalności gospodarczej określonego rodzaju lub uzależnienia jej prowadzenia od uzyskania zezwolenia; 11. objęcie militaryzacją jednostek organizacyjnych, które wykonują zadania szczególnie ważne dla obronności lub bezpieczeństwa państwa; – zmiany w obowiązkach obywateli związanych z obronnością kraju (uPO): * zmieniają się zasady powoływania obywateli do służby wojskowej; * rozszerzeniu ulega obowiązek służby w obronie cywilnej; * możliwe jest powołanie obywatela do służby w zmilitaryzowanych jednostkach organizacyjnych; * rozszerzeniu ulega zakres świadczeń osobistych i rzeczowych obywateli; – stan wojny (art. 116) to nie stan wojenny, a jego istotą jest oddziaływanie na zewnątrz państwa – na płaszczyźnie międzynarodowej; * wprowadzane przez Sejm, a jeśli nie może się zebrać to przez prezydenta (+ kontrasygnata); → w razie zbrojnej napaści na terytorium RP; → gdy wynika z u.m. zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji; → brak przesłanki „zewnętrznego zagrożenia państwa” więc wykluczona jest tzw. wojna prewencyjna; * zakończenie przez zawarcie pokoju – wyłączna kompetencja parlamentu, ale potrzebna jest do tego umowa międzynarodowa i w związku z tym, koniczne jest współdziałanie parlamentu z prezydentem; * niewiele uregulowań w Konstytucji dot. stanu wojny: → skutkiem podstawowym, choć nie wymaganym może być wprowadzenie stanu wojennego; → art. 134 ust. 4 – mianowanie (i odwoływanie) ND SZ przez prezydenta na wniosek premiera (czas wojny);; → art. 175 ust. 2 – możliwość ustanowienia sądów wyjątkowych i trybu doraźnego (czas wojny); – użycie SZ poza granicami państwa dopuszczone w art. 117 to nie to samo co wprowadzenie stanu wojny lub wojennego; * zasady ich użycia w ratyfikowanej u.m. lub ustawie; * ustawa o zasadach użycia lub pobytu SZ RP poza granicami państwa – 2 sytuacje: → „użycie” SZ – w celu udziału w konflikcie zbrojnym lub dla wzmocnienia sił państwa lub państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom; Ä decyduje prezydent na wniosek premiera i niezwłocznie informuje marszałków; → „pobyt” SZ – w celu udziału w szkoleniach i ćwiczeniach wojskowych; akcjach ratowniczych, poszukiwawczych lub humanitarnych; przedsięwzięciach reprezentacyjnych; Ä decyduje RM lub odpowiedni minister (MON lub MSW) i niezwłocznie informuje prezydenta; * ustawa o zasadach pobytu wojsk obcych na terytorium RP oraz zasadach ich przemieszczania się przez to terytorium → RM lub MON ma prawo wyrażania zgody na taki pobyt (obowiązek informowania prezydenta i marszałków) lub
przemieszczanie się, chyba że odmienna regulacja wynika z ratyf. na podstawie ustawy u.m.;
STAN WYJĄTKOWY – STAN WYJĄTKOWY (ART. 230) MOŻE ZOSTAĆ WPROWADZONY TYLKO W TRZECH SYTUACJACH: * W RAZIE ZAGROŻENIA KONSTYTUCYJNEGO USTROJU PAŃSTWA; * W RAZIE ZAGROŻENIA BEZPIECZEŃSTWA OBYWATELI; * W RAZIE ZAGROŻENIA PORZĄDKU PUBLICZNEGO; → wg uswy – zagrożenia te mogą wynikać z działań terrorystycznych i gdy nie ma możliwości uniknięcia zagrożenia przez użycie zwykłych środków konstytucyjnych; – rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wyjątkowego wydaje prezydent na wniosek RM; * w ciągu 48 godzin przedkłada je Sejmowi, który niezwłocznie je rozpatruje; uchylenie bezwzględną większością przy ½ obecnych; – czas → od dnia ogłoszenia w Dz.U. na czas nie dłuższy niż 90 dni, z możliwością 1 raz przedłużenia za zgodą Sejmu na 60 dni; – teren → na części lub całości terytorium; – kierownictwo działaniami zmierzającymi do usunięcia zagrożeń sprawuje premier (lub wojewoda, jeśli tylko w 1 województwie); * możliwość zawieszenia organów samorządu wraz z ustanowieniem zarządu komisarycznego – lakoniczne uregulowania; * ograniczenie autonomii szkół wyższych; * brak możliwości ograniczenia roli parlamentu, sądów i trybunałów (nie można zmienić kognicji sądów wojskowych ani wprowadzić sądów wyjątkowych i trybu doraźnego); – prezydent na wniosek premiera może postanowić o użyciu SZ do przywracania normalnego funkcjonowania państwa, jeżeli dotychczas zastosowane siły i środki zostały wyczerpane → kieruje nimi MON, a żołnierze mają niektóre uprawnienia policjantów; – zakres dopuszczalnych ograniczeń praw i wolności taki jak w stanie wojennym; – ustawa o stanie wyjątkowym wprowadza możliwość ograniczania praw i wolności (przez premiera, ministrów lub wojewodów): 1. odosobnienie osób (powyżej 18, wyjątkowo 17 lat), gdy uzasadnione podejrzenie, że na wolności ich działalność może zagrażać konstytucyjnemu ustrojowi państwa, bezpieczeństwu obywateli lub porządkowi publicznemu, albo gdy odosobnienie jest konieczne dla zapobieżenia popełnienia czynu karalnego; → nie uchyla to immunitetów; → decyduje wojewoda, zaskarżenie do sądu adm. i rozprawa wyznaczona w ciągu 7 dni; 2. 1-7 i 9-11 punkt ze stanu wojny;
STAN KLĘSKI ŻYWIOŁOWEJ – STAN KLĘSKI ŻYWIOŁOWEJ TO KATASTROFA NATURALNA LUB AWARIA TECHNICZNA, KTÓRYCH SKUTKI ZAGRAŻAJĄ ŻYCIU LUB ZDROWIU DUŻEJ LICZBY OSÓB, MIENIU W WIELKICH ROZMIARACH ALBO ŚRODOWISKU NA ZNACZNYCH OBSZARACH, A POMOC I OCHRONA MOGĄ BYĆ SKUTECZNIE PODJĘTE TYLKO PRZY ZASTOSOWANIU NADZWYCZAJNYCH ŚRODKÓW * MOŻE BYĆ WYWOŁANE DZIAŁANIEM TERRORYSTYCZNYM; – rozporządzenie RM dla części lub całości terytorium na czas nie dłuższy niż 30 dni (przedłużenie za zgodą sejmu); – kierownictwo – odpowiednie organy adm. lokalnej: wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub wojewoda, w zależności od zasięgu klęski, a gdy więcej niż 1 województwo MSW lub inny wyznaczony przez premiera; * prawo wydawania poleceń organom adm. niższego szczebla oraz innym publicznym jednostkom na tym terenie; * w razie konieczności mogą być przekazane oddziały SZ; * w razie niezdolności do właściwego kierowania organ wyższy może zawiesić uprawnienia kierującego i wyznaczyć pełnomocnika; → zacieranie się odrębności między adm. rząd. a samorządową; * brak podstaw do ograniczenia parlamentu lub sądów; – zakres dopuszczalnych ograniczeń praw i wolności – wskazanie praw które mogą być ograniczone: * wolność działalności gospodarczej art. 22; * wolność osobista art. 41 ust. 1, 3 i 5; * nienaruszalność mieszkania art. 50; * wolność przemieszczania się i pobytu na terytorium RP art. 52 ust. 1; * prawo do strajku art. 59 ust. 3; * prawo własności art. 64; * wolność pracy art. 65 st. 1; * prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy - art. 66 ust. 1; * prawo do wypoczynku - art. 66 ust. 2; → domniemuje się zakaz ograniczeń! – ustawa o stanie klęski żywiołowej wprowadziła 19 szczegółowych ograniczeń dot.: * ewakuacji, tworzenie stref zamkniętych, kwarantanny, dokonywania przymusowych rozbiórek i wyburzeń, wykorzystania bez zgody właściciela nieruchomości lub rzeczy ruchomych, zmiany organizacji i czasu pracy, zakaz strajków itp.; * możliwość wprowadzenia też obowiązku świadczeń osobistych i rzeczowych; * możliwość wprowadzenia ograniczeń w transporcie i usługach pocztowych; * możliwość nakazania nadawcom radiowym/telewizyjnym oraz wydawcom dzienników publikacji komunikatów i zarządzeń władz;
→ w formie albo aktów generalnych (quasi-noramtywnych) albo indywidualnych (jako decyzje o natychmiastowej wykonalności, ale możliwość zaskarżenia); → brak uregulowań dot. odszkodowań za szkody będące wynikiem walki z klęską;
Pobierz
Ściągnij dokument
Zgłoś zastrzeżenia
Zgłoś dokument administratorowi
Prześlij e-mailem
Wyślij dokument pocztą e-mail
Komentarze:
Kliknij "Lubie to!" aby otrzymywać informacje o promocjach, rabatach, aktualnościach.
Grupa Arslege:
Copyright 2009-2012
ArsLege
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Pomoc
Reklama
Regulamin
Kontakt
Partnerzy
Zapytania ofertowe
b
Zalogować via Facebook?
Jesteś aktualnie zalogowany na Facebooku. Chciałbyś logować się automatycznie?
or
Rezygnuj
Pamiętaj mój wybór
