Służebności gruntowe i osobiste
1. Służebności gruntowe Definicję służebności gruntowej zawiera art. 285.1 KC, z tej definicji wynika, że służebność może polegać na: 1. uprawnieniu właściciela jednej nieruchomości do korzystania z nieruchomości należącej do innej osoby(służebności czynne)
2. na obowiązku właściciela nieruchomości obciążonej, własności(służebność bierna) z kolei te mogą polegać na:
niewykonywania pewnych swoich uprawnień prawa
a. właściciel nieruchomości obciążonej ma obowiązek powstrzymania się od pewnych czynności faktycznych b. albo takich uprawnień, które na mocy określonych przepisów służą mu względem służebności sąsiedniej Nieruchomość, na korzyść której służebność została ustanowiona, nosi nazwę nieruchomości władnącej, drugą natomiast nazywamy nieruchomością obciążoną. Z reguły służebność jest związana z gruntem w drodze wyjątku służebność gruntową można przyznać na rzecz spółdzielni produkcyjnej(art. 286) Służebność gruntowa jest prawem względnym i związanym(z własnością nieruchomości) Zakres służebności gruntowej oraz sposób jej wykonania w breku innych danych według zasad współżycia społecznego, przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych(287). Powinna być wykonywana, żeby jak najmniej utrudniała korzystanie z nieruchomości obciążonej(288). Służebność wobec obciążonego nie polega na działaniu(wyjątek możliwość ponoszenia utrzymywania urządzeń niezbędnych do utrzymywania służebności art. 289) Źródła powstania służebności: czynność prawna – do umowy ustanawiającej służebność gruntową mają zastosowanie ogólne zasady o ustanowieniu praw rzeczowych orzeczenie sądu – kodeks pozwala na ustanowienie następujących służebności gruntowych w tej drodze: Służebność drogi koniecznej – 145.1 jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu(także wtedy gdy jest ale jest on okrężny i niewygodny, gdy stwarza zagrożenia w ruchu drogowym) do drogi publicznej lub należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od sąsiadów ustanowienia potrzebnej służebności drogowej, jeśli jest możliwość ustanowienia drogi koniecznej przez kilka różnych nieruchomości to ustanawia się ją przez tę nieruchomość dla której będzie to najmniej uciążliwe. Zainteresowany może żądać ustanowienia za wynagrodzeniem(czasowym, jednorazowym). Prawo do żądania ustanowienia służebności gruntowej przysługuje właścicielowi, użytkownikowi wieczystemu, samoistnemu posiadaczowi(z tym, że w tym przypadku jest to służebność osobista) Służebność budynkowa Orzeczenia o zniesieniu współwłasności Służebność gruntowa może być nabywana przez zasiedzenie, ale tylko w wypadku kiedy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia, potrzebne są do spełnienia przesłanki: Posiadanie – posiadanie służebności, tzn. faktyczne korzystanie z cudzego gruntu w taki sposób jak to czyni osoba posiadająca służebność(nie może nabyć służebności ten kto korzysta z sąsiedniej nieruchomości tylko dzięki dobrej woli
sąsiada[pośrednio art. 352]) Upływ czasu – 20 lat dobra wiara i 30 zła wiara Istnienie trwałego i widocznego urządzenia, tylko wtedy kiedy takie urządzenie wskazuje na jej wykonywanie, wybudowane przez właściciela władnącej W drodze orzeczenia administracyjnego - Na podstawie przepisów o wywłaszczenie, gdyż może ono polegać też na ograniczeni u prawa własności. Zmiana/ustanie: Służebność wygasa ex lege wskutek niewykonywania jej przez 10 lat(do służebności biernych przepis ten stosuje się tylko wtedy kiedy istnieje stan sprzeczny z treścią służebności) Gdy nieruchomość gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie Za wynagrodzeniem właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowe, jeżeli wskutek zmiany okoliczności stała się dla niego szczególnie uciążliwa Jeśli po ustanowieniu służebności powstanie ważna potrzeba gospodarcza, właściciel nieruchomości może żądać zmiany treści nieruchomościi lub sposobu wykonywania nieruchomości za wynagrodzeniem Oraz szczególne skutki wywołuje też podział nieruchomości władnącej lub obciążonej: W razie podziału nieruchomości władnącej, służebność trzymuje się w mocy na rzecz każdej części tworzonych przez podział w uzasadnionych przypadkach można żądać jej zniesienia W razie podziału nieruchomości obciążonej służebność utrzymuje się na każdej z nich, w uzasadnionych przypadkach można żądać jej zniesienia Jeżeli w wyniku podziału sposób wykonywania nieruchomości wymaga zmiany, a strony nie doszły do porozumienia to sposób zmiany ustala sąd Poza tym służebność wygasa na zasadach ogólnych właściwych dla praw rzeczowych ograniczonych 2. Służebności osobiste Służebność osobista może być zarówno czynna jak i bierna. Jedyną różnicą miedzy służebnościami gruntowymi a osobistymi, jest to, że te drugie przysługują tylko konkretnej osobie. Art. 297 do służebności osobistych stosuje się odpowiedni przepisy o służebnościach gruntowych; wyjątki: 1. służebność osobista zaspokaja potrzeby oznaczonej osoby fizycznej, zakres i sposób wykonywania oznacza się, w braku innych danych według potrzeb uprawnionego(+zasady współżycia społecznego i zwyczaj miejscowy) 2. służebność osobista wygasa wraz z śmiercią uprawnionego 3. jest niezbywalna 4. jeżeli uprawniony dopuszcza się rażących naruszeń obciążony może żądać zamiany służebności na rentę 5. jeżeli nieruchomość obciążona służebnością osobistą, weszła w skład spółdzielni produkcyjnej, może ona żądać zmiany sposobu jej wykonywania lub zamiany jej na rentę 6. nie można jej nabyć przez zasiedzenie przykładem służebności osobistej jest służebność mieszkania(prawo do zamieszkiwania w cudzym domu, mieszkaniu), która
na podstawie umowy może określać także możliwość przejścia tej służebności również na dzieci uprawnionego służebność drogi koniecznej ustanowiona na rzecz posiadacza samoistnego jest służebnością osobistą.