OBOWIĄZKI OSKARŻYCIELA ZWIĄZANE Z TRAFIENIEM DO SĄDU AKTU OSKARŻENIA
Art. 331 do 336 kpk Art. 331. § 1. W ciągu 14 dni od daty zamknięcia śledztwa albo od otrzymania aktu oskarżenia sporządzonego przez Policję w dochodzeniu, prokurator sporządza akt oskarżenia lub zatwierdza akt oskarżenia sporządzony przez Policję w dochodzeniu i wnosi go do sądu albo sam wydaje postanowienie o umorzeniu, o zawieszeniu albo o uzupełnieniu śledztwa lub dochodzenia. § 2. Organ, o którym mowa w art. 325d, może wnieść akt oskarżenia bezpośrednio do sądu, chyba że prokurator postanowi inaczej. § 3. Jeżeli podejrzany jest tymczasowo aresztowany, termin wymieniony w § 1 wynosi 7 dni. § 4. W sprawie, w której wobec podejrzanego stosowane jest tymczasowe aresztowanie, akt oskarżenia należy wnieść nie później niż 14 dni przed upływem dotychczas określonego terminu stosowania tego środka. Art. 332. § 1. Akt oskarżenia powinien zawierać: 1) imię i nazwisko oskarżonego, inne dane o jego osobie oraz dane o zastosowaniu środka zapobiegawczego, 2) dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody, 3) wskazanie, że czyn został popełniony w warunkach wymienionych w art. 64 Kodeksu karnego albo art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu karnego skarbowego 4) wskazanie przepisów ustawy karnej, pod które zarzucany czyn podpada, 5) wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy i trybu postępowania, 6) uzasadnienie oskarżenia. § 2. W uzasadnieniu należy przytoczyć fakty i dowody, na których oskarżenie się opiera, a w miarę potrzeby wyjaśnić podstawę prawną oskarżenia i omówić okoliczności, na które powołuje się oskarżony w swej obronie. § 3. Akt oskarżenia sporządzony przez Policję lub organ, o którym mowa w art. 325d, może nie zawierać uzasadnienia. Art. 333. § 1. Akt oskarżenia powinien także zawierać: 1) listę osób, których wezwania oskarżyciel żąda, 2) wykaz innych dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej domaga się oskarżyciel. § 2. Prokurator może wnieść o zaniechanie wezwania i odczytanie na rozprawie zeznań świadków przebywających za granicą lub mających stwierdzić okoliczności, którym oskarżony w wyjaśnieniach swych nie zaprzeczył, a okoliczności te nie są tak doniosłe, aby konieczne było bezpośrednie przesłuchanie świadków na rozprawie. Nie dotyczy to osób wymienionych w art. 182. § 3. Do aktu oskarżenia dołącza się, do wiadomości sądu, listę ujawnionych osób pokrzywdzonych z podaniem ich adresów, a także adresy osób, o których mowa w § 1 pkt 1. § 4. Prokurator może także dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o zobowiązanie podmiotu określonego w art. 52 Kodeksu karnego do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa uzyskanej korzyści majątkowej oraz zawiadomienie tego podmiotu o terminie rozprawy; wniosek powinien zawierać uzasadnienie. Art. 334. § 1. Z aktem oskarżenia przesyła się sądowi akta postępowania przygotowawczego wraz z załącznikami, a także po jednym odpisie aktu oskarżenia dla każdego oskarżonego. § 2. O przesłaniu aktu oskarżenia do sądu oraz o treści przepisów art. 335 i 387 oskarżyciel publiczny zawiadamia oskarżonego i ujawnionego pokrzywdzonego, a także osobę lub instytucję, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie. Pokrzywdzonego należy pouczyć o uprawnieniach związanych z dochodzeniem roszczeń majątkowych, a w razie potrzeby także o prawie do zgłoszenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego.
Art. 335. § 1. Prokurator może umieścić w akcie oskarżenia wniosek o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka karnego za występek zagrożony karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte. § 2. Jeżeli zachodzą warunki do wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w § 1, a w świetle zebranych dowodów wyjaśnienia podejrzanego nie budzą wątpliwości, dalszych czynności dowodowych w postępowaniu przygotowawczym można nie przeprowadzać; przeprowadza się jednak czynności, co do których zachodzi niebezpieczeństwo, że nie będzie można ich przeprowadzić na rozprawie. § 3. Uzasadnienie aktu oskarżenia można ograniczyć do wskazania okoliczności, o których mowa w § 1. Art. 336. § 1. Jeżeli spełnione są przesłanki uzasadniające warunkowe umorzenie postępowania, prokurator może zamiast aktu oskarżenia sporządzić i skierować do sądu wniosek o takie umorzenie. § 2. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy art. 332 § 1 pkt 1, 2, 4 i 5. Uzasadnienie wniosku można ograniczyć do wskazania dowodów świadczących o tym, że wina oskarżonego nie budzi wątpliwości, a nadto okoliczności przemawiających za warunkowym umorzeniem. § 3. Prokurator może wskazać proponowany okres próby, obowiązki, które należy nałożyć na oskarżonego i, stosownie do okoliczności, wnioski co do dozoru.§ 4.Do wniosku dołącza się, do wiadomości sądu, listę ujawnionych osób pokrzywdzonych z podaniem ich adresów. Przepis art. 334 stosuje się odpowiednio. § 5. Do wniosku o warunkowe umorzenie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące aktu oskarżenia zawarte w rozdziale 40. Organ powołany do ścigania przestępstw jest obowiązany do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przygotowawczego, a oskarżyciel publiczny także do wniesienia i popierania oskarżenia — o czyn ścigany z urzędu (art. 10 § l, zasada legalizmu). Wszczęcie postępowania sądowego następuje na żądanie uprawnionego oskarżyciela lub innego podmiotu (art. 14 § l, zasada skargowości). Oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami jest prokurator. Inny organ państwowy może być oskarżycielem publicznym z mocy szczególnych przepisów ustawy, określających zakres jego działania (art. 45 § l i 2). Podstawową formę żądania wszczęcia postępowania sądowego (art. 14 § l) stanowi akt oskarżenia. Jest on wnioskiem o wszczęcie postępowania sądowego i rozpoznanie sprawy przez sąd, a także wnioskiem o ukaranie oskarżonego. Przez wskazanie w akcie oskarżenia osoby oskarżonego (lub oskarżonych) wyznacza się granice podmiotowe postępowania sądowego, przez określenie zaś czynu zarzucanego (lub czynów zarzucanych) — granice przedmiotowe tego postępowania. Rozpoznanie w toczącym się postępowaniu sądowym nowego zarzutu przeciwko oskarżonemu, nieobjętego aktem oskarżenia (rozszerzenie granic przedmiotowych postępowania), jest możliwe jedynie w warunkach przewidzianych w art. 398 § l, gdy wyrazi na to zgodę oskarżony. W ciągu 14 dni od daty zamknięcia śledztwa albo od otrzymania aktu oskarżenia sporządzonego przez Policję w dochodzeniu prokurator sporządza akt oskarżenia lub zatwierdza akt oskarżenia sporządzony przez Policję w dochodzeniu i wnosi go do sądu — chyba że podejmuje inną decyzję i sam wydaje postanowienie o umorzeniu, o zawieszeniu albo o uzupełnieniu śledztwa lub dochodzenia. Organ, o którym mowa w art. 325d i w rozporządzeniu wydanym na podstawie tego przepisu może wnieść akt oskarżenia bezpośrednio do sądu — chyba że prokurator postanowi inaczej. Jeżeli podejrzany jest tymczasowo aresztowany, termin zakreślony do wniesienia aktu oskarżenia jest krótszy i wynosi 7 dni. W sprawie, w której wobec podejrzanego stosowane jest tymczasowe aresztowanie, akt oskarżenia należy wnieść nie później niż 14 dni przed upływem dotychczas określonego terminu stosowania tego środka (art. 331). Podkreślić trzeba, że wymienione wyżej terminy nie są zawite, lecz instrukcyjne (art. 122 § 2).
Prokurator jest podmiotem uprawnionym do sporządzenia i wniesienia aktu oskarżenia niezależnie od tego, czy postępowanie przygotowawcze było prowadzone w formie dochodzenia, czy w formie śledztwa. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego sporządza i wnosi akt oskarżenia pokrzywdzony —jako oskarżyciel prywatny (art. 59 § l). Również pokrzywdzony wnosi akt oskarżenia w warunkach przewidzianych w ustawie — jako oskarżyciel posiłkowy (art.306§l i 2, 330, 53 i n. Akt oskarżenia jest pismem procesowym i powinien odpowiadać warunkom W myśl art. 332 akt oskarżenia powinien zawierać: 1) imię i nazwisko oskarżonego, inne dane o jego osobie (jak nazwisko rodowe w wypadku mężatki, imiona rodziców i nazwisko rodowe matki, wykształcenie, zawód, stan majątkowy itp.) oraz dane o zastosowaniu środka zapobiegawczego; 2) dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody; jest to tzw. zarzut albo konkluzja aktu oskarżenia, będąca zwięzłym opisem działania lub zaniechania zarzucanego oskarżonemu, formułowana w taki sposób, aby przytoczone zostały wszystkie okoliczności faktyczne, które wypełniają ustawowe znamiona określonego przestępstwa; nie jest dopuszczalne formułowanie alternatywnych zarzutów (np. zarzucenie oskarżonemu, że dopuścił się kradzieży lub rozboju); jeżeli nie można dokładnie określić wartości przedmiotu przestępstwa, należy przyjąć kwotę, której wysokość nie budzi wątpliwości, stosując np. sformułowanie „co najmniej...", albo „nie mniej niż...", nie jest natomiast dopuszczalne posługiwanie się formą alternatywną, przez wskazanie dolnej i górnej granicy kwotowej Zastosowanie w sprawie instytucji świadka incognito nie zwalnia oskarżyciela publicznego z obowiązku dokładnego określenia w akcie oskarżenia zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody 3) wskazanie, że czyn został popełniony w warunkach powrotności do przestępstwa, wymienionych w art. 64 k.k. albo w art. 37 § l pkt 4 k.k.s. (jeżeli okoliczność ta miała miejsce); 4) wskazanie przepisów ustawy karnej, pod które zarzucany czyn podpada, czyli kwalifikacji prawnej; należy wymienić wszystkie przepisy, które łącznie stanowią prawną ocenę czynu zarzucanego przez oskarżyciela — z oznaczeniem właściwego aktu ustawodawczego; jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej, to wprawdzie zarzuca się oskarżonemu popełnienie jednego przestępstwa, skoro ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo, lecz w akcie oskarżenia podać należy wszystkie zbiegające się przepisy (art. 11 k.k. — tzw. kumulatywny zbieg przepisów ustawy karnej); 5) wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy i trybu postępowania (np. trybu postępowania uproszczonego); 6) uzasadnienie oskarżenia, w którym należy przytoczyć fakty i dowody, na których oskarżenie się opiera, a w miarę potrzeby wyjaśnić podstawę prawną oskarżenia i omówić okoliczności, na które powołuje się oskarżony w swej obronie (art. 332 § 2); trzeba wskazać, co do których oskarżonych wydano postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym oraz w jakiej części wyłączono materiały do odrębnego postępowania lub postępowanie umorzo¬no; na marginesie uzasadnienia, a także listy, wykazu i wniosku, wymienio¬nych w art. 333 k.p.k., należy podać właściwe numery kart akt sprawy dotyczące powołanego dowodu lub osoby (§ 220 reguł, prok.; zob też § 218, 219, 221 i 222 reguł, prok.); powinno się podawać również źródło informacji o przestępstwie, która stanowiła impuls do zajęcia się sprawą przez organy ścigania i była podstawą wszczęcia śledztwa lub dochodzenia. Akt oskarżenia sporządzony przez Policję lub organ, o którym mowa w art. 325d — może nie zawierać uzasadnienia. Zebrane w sprawie dowody i ustalane fakty można przedstawić w uzasadnieniu metodą chronologiczną (w kolejności ich ujawniania w postępowaniu), sys¬tematyczną (w kolejności ich występowania w rzeczywistości) lub mieszaną Ponadto akt oskarżenia powinien zawierać (art. 333 § l):
1)listę osób, których wezwania oskarżyciel żąda, 2)wykaz innych dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej domaga się oskarżyciel Do aktu oskarżenia dołącza się, do wiadomości sądu, listę ujawnionych osób pokrzywdzonych z podaniem ich adresów, a także adresy osób, których wezwania oskarżyciel żąda (art. 333 § 3). Z aktem oskarżenia przesyła się sądowi akta postępowania przygotowawczego wraz z załącznikami (np. dowodami rzeczowymi), a także po jednym odpisie aktu oskarżenia dla każdego oskarżonego (art. 334 § l).O przesłaniu aktu oskarżenia do sądu oraz o treści przepisów art. 335 i 387 oskarżyciel publiczny zawiadamia oskarżonego i ujawnionego pokrzywdzonego, a także osobę lub instytucję, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie. Pokrzywdzonego należy pouczyć o uprawnieniach związanych z dochodzeniem roszczeń majątkowych, a w razie potrzeby także o prawie do zgłoszenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 334 § 2). W myśl art. 335 (zmienionego w sposób istotny nowelizacją 2003 r.) prokurator może umieścić w akcie oskarżenia wniosek o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie — uzgodnionych z oskarżonym — kary lub środka karnego za występek zagrożony karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności bez przeprowadzenia rozprawy —jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte (§ l). Jeżeli zachodzą warunki do wystąpienia z takim wnioskiem, a w świetle zebranych dowodów wyjaśnienia podejrzanego nie budzą wątpliwości, dalszych czynności dowodowych w postępowaniu przygotowawczym można nie prze¬prowadzać; przeprowadza się jednak czynności, co do których zachodzi niebez¬pieczeństwo, że nie będzie można ich przeprowadzić na rozprawie (§ 2). Oznacza to zatem nie tylko radykalne uproszczenie i skrócenie postępowania sądowego, ale także możliwość skrócenia postępowania przygotowawczego w ramach tej instytucji (zob. też art. 343, 394). Również uzasadnienie aktu oskarżenia można ograniczyć do wskazania okoliczności, o których mowa w art. 335 § l.Ponieważ instytucja ta oparta została na porozumieniu oskarżyciela z oskar¬żonym (podejrzanym), warunkiem niezbędnym wystąpienia z odpowiednim wnioskiem do sądu jest przede wszystkim zgoda oskarżonego. Wyrażenie zgody przez oskarżonego na taki sposób rozwiązania konfliktu musi być w pełni dobrowolne i stanowić oświadczenie woli niewadliwe, złożone osobiście, pisemnie lub do protokołu przesłuchania; nie może więc np. wyrazić takiej zgody za oskarżonego jego obrońca.
Możliwe jest też cofnięcie przez oskarżonego uprzednio wyrażonej zgody. W art. 335 podkreśla się, że omawiane postępowanie dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości; nie może zatem budzić wątpliwości — zaistnienie czynu, sprawstwo podejrzanego oraz jego wina. Formalnie ustawa nie wymaga przyznania się podejrzanego do winy, chociaż można przyjąć, że zgoda oskarżonego na zastosowanie omawianego trybu stanowi ekwiwalent przyznania się; jednakże w razie (ew.) cofnięcia zgody ten „ekwiwalent przyznania się" nie stanowi dowodu w sprawie. Natomiast przewidziane w § 2 skrócenie postępowania przygotowawczego, gdy „w świetle zebranych dowodów wyjaśnienia podejrzanego nie budzą wątp¬liwości", powoduje, że w tym wypadku — w powiązaniu z warunkami określonymi w § l — przyznanie się podejrzanego do winy jest wymagane W konsekwencji, w myśl art. 336, jeżeli spełnione są przesłanki uzasadniające warunkowe umorzenie postępowania, prokurator może zamiast aktu oskarżenia sporządzić i skierować do sądu wniosek o takie umorzenie. Do wniosku stosuje się odpowiednio art. 332 § l pkt l, 2, 4 i 5 (określający niektóre elementy aktu oskarżenia). Uzasadnienie wniosku można ograniczyć do wskazania dowodów świadczących o tym, że wina oskarżonego nie budzi wątpliwości, a nadto okoliczności przemawiających za warunkowym umorzeniem. Prokurator może też wskazać proponowany okres próby, obowiązki, które należy nałożyć na oskarżonego, i — stosownie do okoliczności — wnioski co do dozoru. Dopuszczając składanie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania zamiast wnoszenia aktu oskarżenia, opierano się na założeniu, że sąd będzie z reguły uwzględniał wniosek prokuratora. Jeżeli jednak do warunkowego umorzenia wyjątkowo nie dochodzi, a sprawę kieruje się na rozprawę (alternatywą jest bezwarunkowe umorzenie postępowania przez sąd, np. z powodu przeszkody procesowej), to wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie zastępuje akt oskarżenia, z tym że w terminie 7 dni prokurator uzupełnia ten wniosek o elementy aktu oskarżenia określone w art. 333 § l i 2 i dokonuje przewidzianych w tym przepisie czynności (art. 341 § 2).