wszystko
Akty prawne
Audioustawy
Kazusy
Materiały Edukacyjne
Newsy
Testy
Gotowe testy
Generuj własny test
Moje testy
Kup testy
.
X
Podstawowe zasady prawa wyborczego
Kategoria:
Prawo Konstytucyjne
»
notatki
Dodał:
Marcin Grzesiuk
Dodany:
sty 13, 2011
, ostatnia zmiana:
sty 13, 2011
Polecam
PODSTAWOWE ZASADY PRAWA WYBORCZEGO ZASADA POWSZECHNOŚCI określa krąg podmiotów, którym przysługuje prawo wyborcze, wymagając by wszystkim dorosłym ...
Podstawowe zasady prawa wyborczego
PODSTAWOWE ZASADY PRAWA WYBORCZEGO ZASADA POWSZECHNOŚCI określa krąg podmiotów, którym przysługuje prawo wyborcze, wymagając by wszystkim dorosłym obywatelom przysługiwało, co najmniej czynne prawo wyborcze, a wszelkie ograniczenia mogą wynikać jedynie z naturalnych czynników, a nie politycznych. Przesłanki czynnego prawa wyborczego są jednolite dla wszystkich rodzajów wyborów: 1. posiadanie obywatelstwa polskiego – wejście do UE „odrobinę skomplikowało sytuację” → patrz wybory lokalne; 2. ukończenie 18 lat najpóźniej w dniu głosowania – ograniczenie o charakterze naturalnym; 3. posiadanie pełni praw publicznych (w tym wyborczych) – art. 62 ust. 2 albo orzeczeniem sądu jako środek karny, albo jako kara samoistna orzeczona przez Trybunał Stanu → przesłanka ujęta w sposób wyczerpujący, tzn. niemożliwe jest rozszerzanie katalogu ograniczeń. 4. posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych – art. 62 ust. 2 – ubezwłasnowolnione prawomocnym wyrokiem sądy, ale takie postępowanie wszczyna się ze względów majątkowych, co w prawie publicznym nie ma znaczenia. → cenzusy nie występują, z wyjątkiem cenzusu domicylu w wyborach lokalnych (art. 5 owst), ale nie w innych (art. 12 ows) Bierne prawo wyborcze – krąg różny w zależności od rodzaju wyborów: » przede wszystkim przesłanką jest wiek → wybory samorządowe – 18 lat; wybory do Sejmu – 21 lat; wybory do Senatu – 30 lat; wybory na Prezydenta – 35 lat; » cenzus domicylu w wyborach parlamentarnych został wprowadzony tzw. lex Tymiński, ale ze względu na kontrowersje nie został powtórzony w nowej Konstytucji. System gwarancji – system procedur i instytucji, zapewniający możliwość oddania każdej osobie głosu: » nakaz wyznaczania wyborów na dzień wolny (art. 98 ust. 2 i art. 128 ust. 2) » zasady tworzenia obwodów głosowania (jednostka terytorialna, w ramach której oddaje głosy określona grupa wyborców) – jednolita struktura, stałych obwodów, tworzone wg kryterium terytorialnego przez rady gmin na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta), o wielkości 500-3000 mieszkańców, chyba że lokalne warunki przemawiają za inną liczbą oraz obwody specjalne (szpitale, zakłady karne i areszty śledcze, polskie statki morskie oraz placówki dyplomatyczne bądź konsularne, ale nie w koszarach wojskowych i policyjnych) » instytucja rejestrów i spisów wyborców * rejestr – o stałym charakterze, prowadzony przez gminy i aktualizowany na bieżąco, udostępniany do wglądu i możliwe jest złożenie reklamacji do wójta (burmistrza, prezydenta) z możliwością ostatecznego odwołania do sądu rejonowego. * spis – sporządzany do każdych wyborów (referendów), udostępniany do wglądu, a reklamacje rozpatrywane jak w przypadku rejestrów. Obejmuje osoby stale zamieszkałe na terytorium obwodu, ale możliwe jest uzupełnienie na własny wniosek w razie przebywania czasowego na tym terenie, bądź w razie braku zamieszkania. Możliwe jest również uzupełnienie w dniu wyborów przez obwodową komisję wyborczą. » instytucja zaświadczeń o prawie do głosowania – wydawane w urzędzie gminy danego wyborcy, z jednoczesnym wykreśleniem go ze spisu, ale nie z rejestru. » procedura protestu wyborczego – każdy wyborcza bezprawnie niedopuszczony do wyborów może wnieść protest kwestionujący ważność, ale naruszenie to musi mieć wpływ na wynik wyborów.
ZASADA RÓWNOŚCI » w znaczeniu formalnym – „jeden człowiek, jeden głos”, zasada ta ma charakter oczywisty i powszechnie przyjęty; w tym rozumieniu zasada ta odnosi się do wszystkich procedur wyborczych, włącznie z referendum. » w znaczeniu materialnym – głos każdego wyborcy ma tą samą siłę → w okręgach jednomandatowych liczba mieszkańców powinna być podobna, a w wielomandatowych powinna być przydzielona odpowiednio do liczby mieszkańców. * 2 metody zapewnienia materialnej równości: tzw. stała norma przedstawicielstwa – ustalenie liczby mieszkańców na 1 mandat (np. w Polsce w latach 1952-60); tzw. jednolita norma przedstawicielstwa – ustalenie stałej liczby posłów i dopasowywanie tej liczby mandatów do aktualnej struktury ludności (a nie wyborców), wg. art. 137 ust. 1 ows dzieli się liczbę mieszkańców przez liczbę posłów w danym okręgu. * Sejm – wybory równe, Senat – nie (początkowo koncepcja związana z taką samą reprezentacją województw, ale w nowej ordynacji rozdział mandatów pokierowany liczbą ludności, z zastrzeżeniem, że województwo może zostać podzielone na mniejsze okręgi wyborcze, ale musi zostać zachowana w ramach województwa jednolita norma przedstawicielstwa) * w wyborach do Parlamentu Europejskiego – pominięto tą kwestię. » stosunek zasady równości do biernego prawa wyborczego * każdy kto ma bierne prawo wyborcze, ma równe prawo zostania kandydatem; * granice dopuszczalnego zróżnicowania sytuacji prawnej partii możliwe jest z uwzględnieniem zasady proporcjonalnej równości szans; w sferze prawnej żadne uprzywilejowanie kandydatów nie może mieć miejsca (wyrok TK z 1994 r.), natomiast w sferze działań niepaństwowych (np. wewnątrz partyjnych) jest do pewnego stopnia dopuszczalne.
ZASADA BEZPOŚREDNIOŚCI – oznacza, że wyborca oddaje swój głos na osobę/y, które mają być wybrane, tzn. decyduje bezpośrednio o składzie organu przedstawicielskiego; zakaz organizowania wyborów na zasadzie wielostopniowości. Zasada ta dotyczy w Polsce wszystkich procedur wyborczych, natomiast system pośredni jest typowy dla organizacji społecznych, stowarzyszeń, partii politycznych, itp. » w latach 1993-1997 – lista ogólnopolska – pewna modyfikacja zasady pośredniości; zniesiona w 2001 r. » głosować można tylko osobiście, a nie przez e-mail, czy pocztę → kwestia sporna czy jest to element zasady bezpośredniości, czy odrębny problem techniki głosowania?
ZASADA TAJNOŚCI GŁOSOWANIA – oznacza zagwarantowanie każdemu obywatelowi, że treść jego decyzji nie będzie mogła być ustalona i ujawniona i pełni istotną rolę gwarancyjną, będąc jednocześnie powiązana z zasadą wolności wyborów. » ma charakter bezwzględny – tzn. stanowi obowiązek, a nie uprawnienie wyborcy → doświadczenia PRL, kiedy to listami bez skreśleń i różnymi naciskami, spowodowano powstanie obawy przed korzystaniem z kabin. Od 1989 r. istnieje obowiązek tajnego głosowania i jest on jednolity dla wszystkich procedur (patrz art. 68 ust. 4 i 5, art. 61 ust. 1, art. 66 ust. 1 ows). » gwarancje zasady tajności: * karty do głosowania muszą być jednakowe; * nakaz urządzenia odpowiedniej ilości kabin; * przygotowania odpowiedniej ilości przyborów do pisania;
* wejście do kabiny tylko samemu; * osobiste wrzucenie karty do urny; * art. 251 § 2 kk – przestępstwem jest zapoznanie się z treścią głosu wbrew woli głosującego. » pewnym zakłóceniem tej zasady jest sposób zgłaszania kandydatów – konieczność przedstawienia list poparcia.
ZASADA PROPORCJONALNOŚCI – odnosi się do sposobu ustalania wyniku wyborów » zasada większości względnej – ten co uzyskał największą liczbę głosów, został wybrany oraz zasada większości bezwzględnej – wymóg uzyskania więcej niż 50% poparcia → ułatwia wyłonienie efektywnego parlamentu, ale może być on niereprezentatywny, gdyż system ten preferuje dwupartyjność. » zasada proporcjonalności – daje większą reprezentatywność, gdyż mandaty przydzielane są proporcjonalnie do odsetka głosów, jakie uzyskały poszczególne partie. System proporcjonalny wymaga tylko jednej tury wyborów, ale okręgi muszą być wielomandatowe (im więcej mandatów tym większa proporcjonalność). » sposoby rozdzielania głosów w systemie proporcjonalnym – wymaga skomplikowanych obliczeń matematycznych, stąd powstał szereg systemów: Hare’a (Hare-Niemeyera), Hagenbacha-Bischoffa, St. Laguë, d’Honda. * system d’Honda – liczby głosów oddanych na poszczególne listy w okręgu wyborczym porządkuje się w kolejności od największej do najmniejszej, następnie dzieli przez kolejne liczby całkowite (2,4,6 itd), a z powstałej tabeli ilorazów wybiera się kolejno tyle największych liczby, ile jest mandatów. w ordynacji do Sejmu stosowany w latach 1993, 1997, odstąpiono w ordynacji z 2001, ale przywrócono w 2002 r. Przyjęty też w ordynacji do Parlamentu Europejskiego i w wyborach do samorządu terytorialnego. preferuje duże partie. * system St.Laguë – też polega na budowie tabeli ilorazów, ale dzielnikiem są liczby nieparzyste. w polskiej wersji był zmodyfikowany – zamiast 1, dzielnikiem było 1,4. preferuje małe partie. » tzw. listy państwowe (ogólnopolskie) – pewną liczbę mandatów obsadza się na poziomie kraju proporcjonalnie do uzyskanych mandatów w okręgach. W Polsce było to 69 mandatów i stosowano system d’Honda. Poprawiało to sytuację małych partii oraz wyrównywało pewne niesprawiedliwości w podziale mandatów, ale stanowiło jednocześnie parasol ochronny dla liderów partyjnych. Wyborca nie oddawał głosu na listę krajową. » tzw. progi wyborcze (klauzule zaporowe) – wymóg uzyskania minimalnego odsetka głosów w skali całego kraju. Głosy oddane na partie, które nie przekroczyły progu przepadają i jako 100% liczą się głosy tych partii, które przekroczyły próg. Progi przeciwdziałają nadmiernemu rozdrobnieniu – w 1991 r. zrezygnowano z progów i do Sejmu weszło 30 partii, a parlament upadł po niecałych 2 latach. Kolejne wybory już z progami wyłoniły stabilne parlamenty, ale w 1993 r. zmarnowało się ok. 30% głosów, co spowodowało krytykę parlamentu, jako niereprezentatywnego. Ale już w kolejnych dwóch wyborach zmarnowało się po ok. 10% głosów. * 5% – pojedyncze partie, ugrupowania czy grupy wyborców; 8% – komitety koalicyjne; 5% – jednolity próg w wyborach do sejmików, rad powiatowych oraz rad gmin na prawach powiatów, oraz do Parlamentu Europejskiego. Bez progu do rad gmin. * wyjątek od wymogu zdobycia progu – mniejszości narodowe.
Pobierz
Ściągnij dokument
Zgłoś zastrzeżenia
Zgłoś dokument administratorowi
Prześlij e-mailem
Wyślij dokument pocztą e-mail
Komentarze:
Kliknij "Lubie to!" aby otrzymywać informacje o promocjach, rabatach, aktualnościach.
Grupa Arslege:
Copyright 2009-2012
ArsLege
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Pomoc
Reklama
Regulamin
Kontakt
Partnerzy
Zapytania ofertowe
b
Zalogować via Facebook?
Jesteś aktualnie zalogowany na Facebooku. Chciałbyś logować się automatycznie?
or
Rezygnuj
Pamiętaj mój wybór
