Podżeganie
Podżeganie - czyn zabroniony o samodzielnie określonych znamionach, których wypełnienie stanowi podstawę odpowiedzialności podżegacz popełnia własne przestępstwo, jest ono zrealizowane w momencie realizacji znamion
model szeroki (liberalny) – podżeganie to odrębny typ mający formalny charakter, odpowiedzialność zakorzeniona jest wyłącznie w zachowaniu nakłaniającego (dokonanie wówczas, gdy nakłaniający ukończył czynność nakłaniania bez względu na to, czy wzbudził zamiar) model umiarkowany – odrębny typ czynu określający przestępstwo ujęte jako odmiana przestępstwa konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo – konieczne jest ukończenie nakłaniania i wywołanie swoiście ujętego skutku w postaci zamiaru lub decyzji podjęcia określonego zachowania model wąski (restryktywny) – podżeganie ma charakter skutkowy, skutkiem jest zachowanie bezpośrednie sprawcy – dokonanie podżegania w momencie ukończenia nakłania i dokonania czynu przez bezpośredniego wykonawcę stanowiącego przedmiot nakłaniania odpowiedzialność za podżeganie nie jest uzależniona od posiadania przez podżegacza cechy wymaganej dla sprawy określonej w typie czynu zabronionego, który ma popełnić bezpośredni wykonawca – indywidualny charakter przestępstwa nie stoi na przeszkodzie odpowiedzialności za podżeganie osoby nieposiadającej wymaganej ustawowo cechy – podżegacz jest podmiotem innego przestępstwa niż bezpośredni wykonawca nakłanianie – oddziaływanie nakłaniającego na psychikę bezpośredniego wykonawcy w celu skłonienia go do określonego działania lub zaniechania; oddziaływanie na świadomość i wolę osoby nakłanianej podżeganie nie określa technicznej formy wykonania określonego czyny poprzez nakłonienie, lecz stanowi podstawę odpowiedzialności za odrywające się od wykonania przez bezpośredniego wykonawcę czynu nakłonienie do popełnienia czynu określony w części szczególnej czyn musi być uświadomiony przez podżegacza, nie musi być jednak w żadnym zakresie urzeczywistniony nakłaniający przedmiotem czynności nakłaniania czyni odzwierciedlenie w swojej świadomości konkretnej normatywnej charakterystyki zachowania ma charakter kauzalny – wymaga oprócz realizacji samej czynności określonego rezultatu w postaci nakłonienia innej osoby do popełnienia czynu zabronionego dla dokonania podżegania konieczne jest ukończenie czynności nakłaniania i wywołanie u nakłanianego zamiaru podjęcia określonego zachowania – nie jest natomiast konieczne urzeczywistnienie czynu przez osobę nakłanianą nakłaniający powinien mieć świadomość normatywnej charakterystyki zachowania, do popełnienia którego nakłania – nie ma takiego warunku przy bezpośrednim sprawcy (znamiona podżegania nie przesądzają stosunku psychicznego bezpośredniego sprawcy) skutkiem podżegania jest wywołanie u innej osoby zjawiska psychicznego w postaci decyzji popełnienia czynu zabronionego – możliwe jest, gdy bezpośredni wykonawca ma zamiar lub przewiduje/nie przewiduje, a mógł – podżeganie jest możliwe w stosunku do przestępstw umyślnych, jak i nieumyślnych nie jest podżeganiem sytuacja, gdy bezpośredni wykonawca miał już wcześniej zamiar lub powziął wcześniej decyzję – wówczas co najwyżej pomocnictwo psychiczne nakłanianie musi być skierowane do konkretnej osoby albo do zindywidualizowanego kręgu osób – nie jest możliwe ad incertam personam dowolny sposób realizacji nakłaniania; możliwe jest tylko w formie działania tylko zamiar bezpośredni – podżegacz musi mieć świadomość, że podejmowane przez niego zachowanie stanowi nakłanianie innej osoby do popełnienia czynu zabronionego, musi mieć świadomość wszystkich elementów znamion czynu zabronionego stanowiącego przedmiot nakłaniania (muszą być objęte świadomością także znamiona składające
się na stronę podmiotową czynu zabronionego) umyślnością objęte muszą być wszystkie elementy składające się na znamiona podżegania, w żadnym razie jednak umyślność nie dotyczy świadomości i woli osoby nakłanianej (bezpośredniego wykonawcy) właściwe podżeganie do przestępstwa nieumyślnego – podżegacz działając z zamiarem bezpośrednim nakłania inną osobę do popełnienia czynu zabronionego w ten sposób, że wywołuje u niej decyzję podjęcia zachowania stanowiącego naruszenie wymaganych w danych okolicznościach reguł ostrożności, nie wywołując zarazem u osoby nakłanianej zamiaru popełnienia czynu zabronionego umyślność lub nieumyślność po stronie bezpośredniego wykonawcy nie ma żadnego znaczenia dla przesądzenia umyślności po stronie nakłaniającego w rezultacie czynność nakłaniania sprowadza się do wywołania błędu u bezpośredniego wykonawcy, w wyniku którego bezpośredni wykonawca zrealizować ma zachowanie stanowiące naruszenie reguł, które objęte jest zamiarem przez nakłaniającego niewłaściwe podżeganie do przestępstwa nieumyślnego – nakłaniający nie mając zamiaru nakłonienia innej osoby do popełnienia czynu zabronionego nakłania ją jednak do podjęcia zachowania stanowiącego naruszenie reguł ostrożności (nakłanianie kierowcy przez pasażera do szybkiej jazdy lub nieostrożnego wyprzedzania, przekazanie pojazdu osobie nietrzeźwej lub nieposiadającej umiejętności prowadzenia pojazdu) – umyślne nakłanianie do podjęcia określonego zachowania, któremu nie towarzyszy świadomość normatywnego znaczenia czynu wykluczona możliwość odpowiedzialności za podżeganie podstawą odpowiedzialności – konstrukcja sprawstwa (współsprawstwa) przestępstwa nieumyślnego, pod warunkiem spełnienia przesłanek – zachowanie osoby nakłaniającej inną osobę będzie stanowić naruszenie reguł ostrożności – odpowiedzialność za sprawstwo zależna od obiektywnego przypisania skutku podżeganie do przestępstw o mieszanej stronie podmiotowej: jeżeli podżegacz obejmował zamiarem bezpośrednim umyślny czyn wyjściowy i nieumyślne następstwo – podżeganie do całości w przypadku ekscesu bezpośredniego wykonawcy – podżegacz odpowiada w granicach swojego zamiaru – eksces nie wpływa na odpowiedzialność podżegacza odpowiedzialność za eksces rozstrzygana w oparciu o zasadę indywidualizacji wyrażoną w art. 20 k.k. – elementy subiektywne wyznaczają granice odpowiedzialności za podżeganie; podstawą – czyn zabroniony, do którego podżegacz nakłonił popełnienie czegoś więcej nie ma znaczenia dla odpowiedzialności podżegacza; podobnie niewypełnienie w całości czynu problem tzw. łańcuszkowego podżegania – nakłaniający czynność nakłaniania kieruje na inną osobę, która następnie ma nakłonić bezpośredniego wykonawcę do popełnienia czynu zabronionego nie ma przeszkód w przyjęciu odpowiedzialności za podżeganie do podżegania podobnie możliwe do sprawstwa pojedynczego, współsprawstwa, kierowniczego oraz polecającego podżeganie ma charakter pochodny w stosunku do sprawstwa – stanowi podstawę rozszerzającą zakres odpowiedzialności karnej – odpowiedzialność podżegacza, jeżeli nie będzie następnie współdziałał (współsprawca lub kierowniczy) w popełnieniu przestępstwa; jeżeli nakłanianie przerodzi się w sprawczy współudział, to stosuje się reguły wyłączania wielości ocen w prawie karnym – nakłaniający poniesie odpowiedzialność za daną formę sprawczą gdy nakłaniający przyjmuje rzecz lub pieniądze pochodzące z tego przestępstwa – drugi z czynów należy traktować jako współukarany czyn następny wydanie polecenia bez istnienia stosunku zależności należy kwalifikować jako podżeganie, jeżeli adresat nie miał w chwili wydania woli popełnienia czynu organizowanie przestępstwa, któremu nie towarzyszy istnienie uzależnienia bezpośrednich wykonawców od organizatora oraz organizujący nie kieruje następnie wykonaniem przez bezpośredniego wykonawcę – podżeganie kryterium rozgraniczającym podżeganie od pomocnictwa jest to, czy osoba nakłaniana miała w chwili podjęcia czynności zamiar popełnienia czynu zabronionego – jeżeli nie – podżeganie, w innym przypadku (jeżeli zamiar powzięty został wcześniej) – pomocnictwo psychiczne przepis art. 10 § 2 odnosi się wyłącznie do sprawczych postaci popełnienia przestępstwa i nie obejmuje podżegania
do podżegania znajdują zastosowanie regulacje odnoszące się do tzw. stadialnych postaci popełnienia przestępstwa – podżeganie może być popełnione w formie usiłowania (art. 13) usiłowanie: podjęcie przez nakłaniającego czynności nakłaniania nieprowadzące do wywołania decyzji u bezpośredniego wykonawcy oraz bezpośrednie zmierzanie nakłaniającego oraz nieukończenie tej czynności dokonanie podżegania nie jest zależne od dokonania czynu zabronionego przez bezpośredniego wykonawcę lub usiłowania popełnienia takiego czynu