Forma czynności prawnych
Zasada: dowolność formy ( Art. 60 ). Wyjątek: FORMY SZCZEGÓLNE A. W ZNACZENIU TECHNICZNYM- ze względu na to, jak wyrażone ma być oświadczenie woli? 1) FORMA PISEMNA ( PISMO ZWYKŁE ): - jeśli czynność jednostronna- złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli, - jeśli umowa- wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany PODPIS- ma identyfikować osobę, która złożyła oświadczenie woli, ma być pod oświadczeniem, bo oznacza on, że oświadczenie woli zostało zakończone. Musi być to przynajmniej nazwisko. Parafy albo inicjały nie są podpisem, aczkolwiek przy akcie notarialnym strony muszą parafować każdą stronę. FAKSYMILE- podpis powielony w sposób mechaniczny, Art. 92110- opatrzenie nim papierów wartościowych, to samo przy akcjach ( ksh )- faksymile, bo jest ich tak dużo, że nie dałoby się podpisać wszystkich. FORMA ELEKTRONICZNA Wg Art. 78 §2 równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej jest oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej - opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym - weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu PODPIS ELEKTRONICZNY to niepowtarzalne, przyporządkowane osobie fizycznej dane w postaci elektronicznej, które wraz z innymi danymi, do których zostały dołączone lub z którymi są logicznie powiązane, służą do identyfikacji osoby składającej podpis ( Art. 3 ust. 1. ustawy o podpisie elektronicznym ). Jest to pewien kod składający się z wielu cyfr, który identyfikuje nas i tylko nas. Do tego żeby składać podpis elektroniczny nie wystarczy zwykły komputer, trzeba mieć urządzenia certyfikowane. a) 1996- Komisja ONZ ds. Międzynarodowego Prawa Handlowego opracowała modelową ustawę związaną z elektronicznym przekazywaniem danych ( "EDI" ). b) organy europejskie- dyrektywa 1999 PE i Rady 93/99 ( 13.12.1999 ) w sprawie Wspólnotowych warunków ramowych dotyczących podpisu elektronicznego. W Polsce ustawa o podpisie elektronicznym z 18.09.2001. Wcześniej w prawie bankowym i publicznym obrocie papierami wartościowymi przewidywano podpis elektroniczny- na równi z podpisem odręcznym W doktrynie jest spór, czy forma elektroniczna z podpisem elektronicznym jest: a) po prostu formą pisemną- prof. Kocot- "to po prostu pismo tak jak każde inne". b) inną formą- prof. Radwański- zrównana w skutkach z pismem zwykłym Gdy osoba nie może pisać, a może czytać ( Art. 79 )- składa oświadczenie woli w formie pisemnej w ten sposób: - uczyni na dokumencie tuszowy odcisk palca, a obok tego odcisku inna osoba wypisze jej imię i nazwisko, umieszczając swój podpis, - zamiast składającego oświadczenie podpisze się inna osoba, a jej podpis będzie poświadczony przez notariusza lub wójta (
burmistrza/prezydenta miasta ), starostę lub marszałka województwa z zaznaczeniem, że został złożony na życzenie nie mogącego pisać, lecz mogącego czytać Gdy osoba nie może czytać ( Art. 80 ) - oświadczenie woli na piśmie powinno być złożone w formie aktu notarialnego. 2) DATA PEWNA ( Art. 80 )- to urzędowe poświadczenie daty, jeśli ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej od tego poświadczenia, skuteczne także względem osób nieuczestniczących w dokonaniu tej czynności. Czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących: - stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym- od daty dokumentu urzędowego, - w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ samorządu terytorialnego albo przez notariusza- od daty wzmianki, - gdy osoba, która złożyła podpis z datą na dokumencie umrze- od daty śmierci tej osoby. 3) PISMO Z PODPISEM URZĘDOWO POŚWIADCZONYM- dokonują notariusze, poświadczają własnoręczność podpisu. Art. 101. prawa o notariacie- wyjątkowo Minister Sprawiedliwości może w drodze rozporządzenia upoważnić organy samorządu terytorialnego lub banki do poświadczenia podpisu w miejscowościach, gdzie nie ma kancelarii notarialnych 4) AKT NOTARIALNY ( prawo o notariacie- Art. 91. i następne )- notariusz musi sprawdzić tożsamość osób, które stają do aktu, na żądanie stron musi oznaczyć godzinę i minutę, wskazać datę, miejsce, każdy akt ma odpowiedni numer. Istotą jest spisanie oświadczenia woli stron. Następnie akt powinien być odczytana przez notariusza albo przez inną osobę w jego obecności- czy to zostało spisane odpowiada woli stron- i czy strony są świadome skutków. Oryginały aktów zostają o notariusza, po 10 latach przekazuje je do archiwum ( Art. 95. ), strony otrzymują tylko wypisy aktów. B. W ZNACZENIU PRAWNICZYM ( ze względu na skutki jej niezachowania ) 1) AD SOLEMNITATEM ( POD RYGOREM NIEWAŻNOŚCI )- Art. 73 §1- taka forma szczególna, której niezachowanie pociąga za sobą nieważność czynności prawnej. Obowiązek jej zachowania może wynikać: a) z ustawy- Art. 73 §2- Zasada: gdy wymagana jest inna forma szczególna aniżeli pismo zwykłe, chyba, że - Wyjątek: jej zachowanie jest zastrzeżone jedynie dla wywołania oznaczonych skutków prawnych ( forma ad eventum- zob. niż ), - gdy wymagana jest forma pisemna zwykła, o jest ona formą ad solemnitatem tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności b) z woli stron- Art. 76 ( UMOWA CO DO FORMY- PACTUM DE FORMA ) - Zasada: gdy strony zastrzegły w umowie, że czynność powinna być dokonana w szczególnej formie - Wyjątek: gdy strony zastrzegły dokonanie czynności - w formie pisma zwykłego, - nie określając skutków niezachowania tej formy, wówczas- ad probationem. 2) AD PROBATIONEM ( DLA CELÓW DOWODOWYCH )- Art. 74- forma pisemna, jeżeli jej niezachowanie nie pociąga za sobą nieważności czynności prawnej, lecz ogranicza- w razie sporu- skorzystania z niektórych środków dowodowych. Obowiązek jej zachowania może wynikać:
a) z ustawy - ustawa zastrzega dla czynności formę pisemną - zachowanie formy pisemnej jest konieczne dla wywołania całości skutków czynności prawnej, a nie skutków określonych ( wtedy ad eventum ) - czynność nie jest dokonywana miedzy przedsiębiorcami b) z woli stron- zob. pactum de forma. Zasada: wówczas nie jest dopuszczalny dowód ze: - świadków, - z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności Wyjątek: jest on dopuszczalny, gdy: - obie strony wyrażą na to zgodę, - żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą, - fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma 3) AD EVENTUM ( DLA WYWOŁANIA OKREŚLONYCH SKUTKÓW CZYNNOŚCI PRAWNEJ )- Art. 73 §2- polega na tym, że ustawa uzależnia wywołanie przez czynność prawną niektórych skutków od zachowania formy szczególnej, tzn., że mimo niezachowania formy czynność prawna będzie ważna i wywoła skutki prawne, ale nie wszystkie. Przykład: Art. 590- sprzedaż z zastrzeżeniem własności rzeczy sprzedanej. Sprzedawca A sprzedaje kupującemu B daną rzecz, jednak zastrzega sobie jej własność aż do uiszczenia ceny. Jeśli wydaje kupującemu tą rzecz, to powinna być zachowana forma pisemna. Ustawa wymaga formy pisemnej i nie wskazuje sankcji nieważności, więc jest to forma ad probationem. Dodatkowo, jeśli pismo ma datę pewną, to wówczas wydanie będzie skuteczne także względem wierzycieli kupującego. Jest to forma ad eventum- w wypadku jej niezachowanie czynność nie będzie opatrzona żadną sankcją, natomiast nie nastąpią określone skutki prawne. Uzupełenienie, zmiana, odstąpienie, rozwiązanie, wypowiedzenie umowy: Art. 77: - uzupełnienie lub zmiana- wymaga takiej formy jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia, - rozwiązanie, jeśli forma pisemna- to również forma pisemna, - jeśli inna forma szczególna- taka forma, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia - odstąpienie, wypowiedzenie- jeśli umowa została zawarte w formie szczególnej, to forma pisemna.