Struktura stosunku cywilnoprawnego
1) PODMIOT- są nimi - OSOBY FIZYCZNE, - OSOBY PRAWNE, - JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE NIE POSIADAJĄCE OSOBOWOŚCI PRAWNEJ, KTÓRYM USTAWA PRZYZNAJE ZDOLNOŚĆ PRAWNĄ ZDOLNOŚĆ PRAWNA to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków. Tylko ten, kto ma zdolność prawną, może być podmiotem stosunku prawnego. Z brzmienia Art. 331 wynika, że zdolność prawna to co innego niż osobowość prawna, ale wydaje się że podkreślanie różnicy nie ma większego znaczenia praktycznego. ZDOLNOŚĆ DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH- zdolność do tego, aby za pomocą czynności prawnych nabywać prawa lub zaciągać zobowiązania. ZDOLNOŚĆ DO DZIAŁAŃ ( prawu polskiemu nie jest to pojęcie znane )- zdolność do tego, aby przez własne działanie nabywać prawa lub zaciągać zobowiązania ( przy czym własnym działaniem jest zarówno czynność prawna jak i inny czyn zgodny z prawem lub bezprawnym
STRONA- może ją stanowić jedna osoba lub więcej osób. Skoro bowiem z każdego stosunku cywilnoprawnego wynikają uprawnienia i skorelowane z nimi obowiązki, to wyodrębnić można stronę uprawnioną i stronę zobowiązaną. - stosunek prosty- jedna ze stron jest uprawniona, druga zobowiązana- np. darowizna książki, - stosunek złożony- obie strony są jednocześnie uprawnione i zobowiązane- np. użyczenie książki, sprzedaż książki. Przykład: Współwłaściciele A, B i C zawierają umowę najmu konkretnego lokalu z lokatorami D, E i F. W powstałym w wyniku tej umowy stosunku najmu występują dwie strony- wynajmujący i najemca, przy czym każdą ze stron stanowią 3 podmioty. Niektórzy ( jak K. Opałek ) rozbijają stosunki złożone na dwa stosunki proste- np. sprzedaż- sprzedawca jako zobowiązany i kupujący jako uprawniony oraz sprzedawca jako uprawniony i kupujący jako zobowiązany ). W każdym stosunku prawnym występują co najmniej dwa podmioty, ale może być ich więcej, a w niektórych wypadkach ich liczba może być nieograniczona ( prawa podmiotowe bezwzględne ). Jeśli w jednym i tym samym stosunku prawnym o charakterze majątkowym, występują po jednej stronie dwa lub więcej podmiotów może doprowadzić do powstania jednej z następujących typowych postaci stosunku prawnego: a( stosunki prawa rzeczowego- WSPÓŁWŁASNOŚĆ - W CZĘŚCIACH UŁAMKOWYCH ( COMMUNIO PRO PARTE INDIVISA ), każdy z podmiotów ma pewien udział w prawie, wyrażony w postaci ułamka. - ŁĄCZNA ( WSPÓLNOŚĆ DO NIEPODZIELNEJ RĘKI )- gdy pewne prawo służy kilko osobom łącznie, w ten sposób, że żaden ze współuprawnionych nie ma określonego udziału w tym prawie ( np. majątek spółki, wspólnota ustawowa między małżonkami ). b) stosunki prawa zobowiązań - SOLIDARNOŚĆ
- CZYNNA- po stronie wierzycieli ( uprawnionej )- występuje rzadko- kliku wierzycieli ma wierzytelność do jednego dłużnika i każdy z nich może żądać zapłaty całego długu, ale zaspokojenie jednego umarza dług względem wszystkich wierzycieli - BIERNA- po stronie dłużników ( zobowiązanej )- ( art. 366 )- kilku dłużników odpowiada względem wierzyciela za cały dług, ale zaspokojenie wierzyciela przez jednego z nich zwalnia wszystkich pozostałych - gdy kilka osób odpowiada za wspólnie wyrządzoną szkodę ( Art. 441. ) - poręczenie ( Art. 881.- poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny, wierzyciel może skierować egzekucję do dłużnika i poręczyciela ) - Jeśli wynikające ze stosunku prawnego uprawnienia lub obowiązki są podzielne, wówczas dzielą się one na tyle niezależnych od siebie części, ile jest podmiotów. Przykład: Jeśli A pożyczył B i C 3000 zł, to tak jakby każdemu z nich pożyczył 1500 zł. Jeśli jednak A pożyczył B i C samochód ( przedmiot świadczenia jest niepodzielny ), to jest odpowiedzialność solidarna. Prawo polskie nie reguluje w sposób generalny wspólności praw i obowiązków. Na pograniczu prawa rzeczowego i zobowiązań powstają problemy, co do których nie ma jednolitego stanowiska. Np. trzech współwłaścicieli kamienicy, a lokatorzy nie płacą czynszu- nie wiadomo, czy każdy może żądać 1/3 czynszu, czy też jeden wierzyciel działa na rzecz wszystkich. 2) PRZEDMIOT- zachowanie się ludzi dozwolone, nakazane czy zakazane, stosownie do wynikających ze stosunku prawnego uprawnień czy obowiązków, jak również niekiedy nadto obiekty istniejące poza człowiekiem, jak rzeczy, dobra niematerialne. Jednym z kryteriów wyodrębniających tak podstawowy dział prawa cywilnego jak prawo rzeczowe jest właśnie to, iż reguluje ono grupę stosunków społecznych dotyczących rzeczy i tylko rzeczy. Wyodrębnienie prawa autorskiego czy prawa własności przemysłowej opiera się na tym, że przedmiotem uregulowanych w nich stosunków prawnych są dobra niematerialne takie, jak utwory literacki, naukowe czy artystyczne albo wynalazki. 3) TREŚĆ- składają się na nią prawa i obowiązki stron. Jedna ze stron jest zobowiązana do określonego zachowania, a drugiej przysługuje roszczenie aby ta pierwsza zachowała się w określony w ustawie lub umowie sposób. Jeśli A ma wobec B obowiązek, to B ma uprawnienie wobec A. Jeśli A ma wobec A obowiązek wydania książki, to B ma roszczenie wobec A o wydanie tej książki. Nie ma sensu dyskutować, co jest pierwotne. Np. w common law nie mówi się o uprawnieniach- jest obowiązek, a po drugiej stronie prawo wystąpienia do sądu ( rzymskie actio ). A np. system prawa niemieckiego skonstruowany jest na uprawnieniach.