Akty (czynności) prawnomiędzynarodowe
AKTY (CZYNNOŚCI) PRAWNOMIĘDZYNARODOWE akt prawnomiędzynarodowy to przejaw woli przypisany podmiotowi lub podmiotom p.m., z którym p.m. wiąże określone skutki prawne → 2 elementy: przejaw woli podmiotu p.m. → to pewna fikcja, gdyż podmiotami p.m. są przede wszystkim państwa i inne osoby prawne, dlatego oświadczenia osób fizycznych będących organami podmiotu są przypisywane państwom, stąd ważna jest wola zadeklarowana/wyrażona a nie psychologiczna;
powstanie skutków prawnych, jakie z tym przejawem woli łączy p.m.; rodzaje aktów prawnomiędzynarodowych – bardzo zróżnicowane; kryterium treści – dozwolone przez prawo i niedozwolone; kryterium abstrakcyjności – o charakterze jednostkowym i o charakterze normatywnym/prawotwórczym; kryterium wielości podmiotów – akty jedno-, dwu- i wielostronne; przesłanki przypisania aktu prawnomiędzynarodowego państwu;
upoważnione do tego organy państwa → o upoważnieniu decyduje prawo wew., ale w p.m. istnieją pewne domniemania, by państwa działając w złej wierze nie mogły powoływać się na swoje prawo w celu uwolnienia się od zobowiązań:
domniemanie, że głowa państwa, rząd, szef rządu i minister spraw zagranicznych są uprawnieni do występowania w imieniu państwa i wiązania państwa w s.m.; art. 7 KW – ze względu na funkcję i bez potrzeby przedkładania pełnomocnictw za reprezentantów państwa uważa się: szefów państw, szefów rządów i MSZ – dla wszystkich czynności związanych z zawarciem umowy; szefów misji dyplomatycznych – dla przyjęcia tekstu traktatu między państwem wysyłającym a przyjmującym; przedstawicieli akredytowanych na konferencji lub przy organizacji – dla przyjęcia tekstu traktatu na konferencji, w organizacji; zasady procedury RB NZ – szef rządu lub MSZ uprawniony do zasiadania w RB bez przedstawiania pełnomocnictw; konkretne kompetencje tych organów oraz sposób ich wykonywania określa prawo wewnętrzne każdego państwa, ale w p.m. uznaje się, że te organy są władne same mówić o zakresie swoich kompetencji; też działalność innych organów państwowych jest przypisywana państwu – organów ustawodawczych, sił zbrojnych, oraz organów terenowych, np. ustawa o morzu terytorialnym z 1977 r. zwiększyła morze terytorialne z 3 do 12 mil; też inne osoby posiadające do tego odpowiednie pełnomocnictwa wystawione przez właściwe organy państwa, np. dla delegatów na konferencje międzynarodowe lub negocjatorom umów międzynarodowych; też działanie w imieniu państwa nawet bez pełnomocnictw, jeśli później nastąpi konwalidacja tych czynności → art. 8 KW – czynność taka jest prawnie bezskuteczna, chyba, że zostanie później przez dane państwo zatwierdzona; też przez inne państwo albo w pojedynczym przypadku albo o charakterze instytucjonalnym (np. Szwajcaria reprezentuje za granicą interesy Liechtensteinu);
organy państwa w stosunkach międzynarodowych → bądź pojedyncze osoby bądź kolegia; można podzielić te organy na: wewnętrzne – które swoje stałe siedziby mają na terytorium państwa, są to przede wszystkim: głowa państwa, szef rządu, MSZ, czasem też minister handlu zagranicznego oraz inni ministrowie, którzy w stosunkach międzynarodowych mogą działać w ograniczonym (ich rzeczowym) zakresie; zewnętrzne (zagraniczne) – które mają siedziby poza terytorium własnego państwa, są to przede wszystkim: przedstawicielstwa dyplomatyczne (ich funkcja to generalna reprezentacja państwa); przedstawicielstwa konsularne (kompetencje ograniczone do konkretnych dziedzin); czasem też inne organy zagraniczne o specjalnym statusie ustanawiane przez państwa oraz misje przy niektórych organizacjach międzynarodowych (np. przy ONZ);
głowa państwa → organ jednoosobowy (np. prezydent) lub kolegialny (np. w byłym ZSRR Prezydium Rady Najwyższej z przewodniczącym lub upoważnionym członkiem); tradycyjny pogląd → pełne prawo reprezentowania państwa w stosunkach międzynarodowych (ius represaentationis omnimodae), choć w praktyce wielu państw funkcje głowy państwa w stosunkach wewnętrznych są bardzo ograniczone, ale w stosunkach zewnętrznych mniej; rząd i szef rządu → coraz częściej szef rządu występuje jako organ państwa w s.m., a czasem szef rządu to jednocześnie głowa państwa (USA), stąd przysługuje mu prawo reprezentowania bez specjalnych pełnomocnictw; art. 146 K. → politykę zagraniczną RP prowadzi Rada Ministrów, w szczególności: sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi oraz zawieranie u.m. wymagających ratyfikacji oraz zatwierdzania i wypowiadania innych u.m.; minister spraw zagranicznych (też inne nazwy, np. USA – Sekretarz Stanu) → członek rządu, do którego należy prowadzenie spraw zagranicznych państwa i do niego lub za jego pośrednictwem zwracają się obcy przedstawiciele dyplomatyczni, jest zwierzchnikiem służby zagranicznej państwa (dyplomatycznej i konsularnej), prowadzi rokowania lub udziela instrukcji pełno mocnikom, podpisuje umowy i inne akty międzynarodowe, często też kontrasygnuje akty i dokumenty wystawiane przez głowę państwa; nie potrzebuje pełnomocnictw, co zostało potwierdzone w wyroku STSM w sprawie Wschodniej Grenlandii (Norwegia a Dania) → „Odpowiedź na wystąpienie przedstawiciela dyplomatycznego obcego mocarstwa, udzielona przez ministra spraw za granicznych w imieniu swego rządu w związku ze sprawą leżącą w jego kompetencji, wiąże państwo, którego on jest ministrem”; inni członkowie rządu → ze względu na coraz szerszą współpracę międzynarodową potrzebne są coraz częstsze i bezpośrednie wystąpienia też innych członków rządu, w szczególności dot. to ministra handlu zagranicznego → głównie negocjowanie i podpisywanie umów handlowych i gospodarczych oraz prawo bezpośredniego porozumiewania się z radcami i attachis handlowymi obcych przedstawicielstw dyplomatycznych, jemu podlegają funkcyjnie radcy i attaches handlowi z własnych misji; skuteczność (ważność) aktów prawnomiędzynarodowych: skuteczność zależy od: zdolności podmiotu (lub podmiotów) → podmiot aktu musi mieć zdolność do działania. Pełną zdolność mają tylko państwa, a inne podmioty mają ją ograniczoną, osoby fizyczne jedynie wyjątkowo; np. skargi osób fizycznych wysłane do MTS ze względu na brak zdolności procesowej nie są aktami prawnomiędzynarodowymi i nie wywołują skutków prawnych, w przeciwieństwie do wystąpień państw do MTS; właściwego przedmiotu → pewne ograniczenia wynikające z p.m.: przedmiot nie może być sprzeczny z normami ius cogens, a dla członków ONZ zasada, że zobowiązania wynikające z Karty NZ mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wynikającymi z innych u.m.; prawidłowo wyrażonej woli: 1)musi być ona wyrażona w taki sposób, że p.m. przypisuje ją państwu/innemu podmiotowi p.m.; 2)musi być wolna od wad, takich jak np. błąd, oszustwo, przymus względem przedstawiciela państwa lub przymus wobec państwa drogą groźby lub użycia siły (patrz art. 46-52 KW); zachowania odpowiedniej formy → w powszechnym p.m. brak postanowień dot. formy czynności prawnych, może być ona dowolna, o ile konkretna norma p.m. nie nakazuje formy specjalnej, też forma dorozumiana. Jednak czasem u.m. wymagają
dla pewnych czynności spełnienia określonej formy, np. notyfikacji; np. deklaracja dot. wojny morskiej z 1909 r. – blokada morska musi być oznajmiona i w odpowiedni sposób notyfikowana; np. Konwencja Genewska o morzu terytorialnym i strefie przyległej z 1958 r. – gdy państwo nadbrzeżne ustanawia tzw. proste linie podstawowe to musi je wskazać na mapach, podanych do powszechnej wiadomości; gdy brak spełnienia określonych przez p.m. wymogów dot. w/w warunków wtedy akt jest nieważny i bezskuteczny;