Charakter prawny obrony koniecznej
§ 1. Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem. § 2. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. § 3. Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.
kontratyp – typ zachowania, stanowiący wzorzec dla zachowań, która – pomimo realizacji znamion typu czynu zabronionego – z uwagi na okoliczności stanowiące istotę kontratypu, nie są bezprawne bezprawność zostaje wyłączona naturalnie, gdy czyn w ogóle nie naruszył normy sankcjonowanej (pierwotny brak bezprawności) albo nie naruszył reguły postępowania z danym dobrem kontratypy charakteryzują się naruszeniem normy sankcjonowanej, w szczególności przez naruszenie lub zagrożenie dla dobra chronionego przez tę normę oraz przez naruszenie reguł postępowania z danym dobrem – warunkiem wystąpienia kontratypu jest zrealizowanie znamion typu czynu zabronionego w przypadku kontratypu dochodzi do „wtórnego” wyłączenia bezprawności nie ma zastosowania teoria negatywnych znamion czynu zabronionego kontratypizacja wskazuje wzorzec uzasadniający wyłączenie bezprawności przez wskazanie zespołu znamion typu czynu zabronionego i zespołu znamion okoliczności wyłączających bezprawność kwalifikacja prawna składać się musi zawsze z dwóch przepisów istotą kontratypu jest kolizja dóbr prawnych – atak na dobro może być usprawiedliwiony tylko wtedy, gdy służy ochronie innego dobra kolizja dóbr prawnych wtedy usprawiedliwia poświęcenie jednego z kolidujących dóbr, gdy nie było innej możliwości ratowania drugiego dobra – gdy poświęcenie dobra było konieczne rozstrzygnięcie w takich sytuacjach powinno być oparte na akceptowanej w społeczeństwie aksjologii – na tej podstawie powinno dokonywać się porównania wartości kolidujących dóbr kontratyp tylko wtedy, gdy działanie nakierowane obiektywnie na poświęcenie jednego z kolidujących ze sobą dóbr motywowane było rozpoznaniem kolizji dóbr i chęcią ratowania jednego z pozostających w tej kolizji dóbr (subiektywny element kontratypu)
Charakter prawny obrony koniecznej obrona konieczna w § 1 jest okolicznością wyłączającą odpowiedzialność karną z uwagi na brak bezprawności – czyn popełniony w obronie koniecznej jest legalny poświęcenie dobra uzasadnione jest potrzebą ochrony dobra zagrożonego dobra, a ponadto potrzebą ochrony zaatakowanego bezprawnym zamachem porządku prawnego samo dobro zagrożone zamachem może być wartości niższej od dobra napastnika celem obrony koniecznej jest ochrona zaatakowanych dóbr przed grożącym im ze strony napastnika naruszeniem; przy podejściu naturalnoprawnym obrona uznawana jest jako prawo jednostki, nie ma więc obrony w stosunku do dóbr zbiorowych; przy podejściu socjologicznoprawnym pozwala się na większe uwzględnienie w ramach obrony koniecznej interesu ogólnego niedopuszczalne jest traktowanie obrony koniecznej jako sposoby natychmiastowego karania sprawcy