Przywileje i immunitety dyplomatyczne
Pojęcia te używane są na opisanie sytuacji prawnej szefa i personelu dyplomatycznego, ale nie są z reguły definiowane (też w KW) ale wg Gąsiorowskiego → przywilej jest szerszy, gdyż każdy immunitet można uznać za pewien przywilej, natomiast nie każdy przywilej jest immunitetem;
przywileje mają charakter pozytywny (polegają na możliwości działania), a immunitety mają charakter negatywny (zwolnienie z czegoś, czemu inni podlegają), ale kryterium to jest nieostre, gdyż np. zwolnienie z podatków bezpośrednich może być immunitetem (niepodleganie prawu podatkowemu) albo przywilejem (prawo do specjalnych korzyści); Uzasadnienie przywilejów i immunitetów uzasadnieniem szczególnej sytuacji prawnej jest konieczność pozostawienia członkom misji swobody i niezależności w pełnieniu funkcji, co potwierdza KW stanowiąc, że celem ich nie są korzyści dla konkretnych osób, ale zabezpieczenie skutecznego wykonywania funkcji przez misję; przywileje i immunitety o charakterze osobowym (przysługujące poszczególnym osobom), to należy określić: zakres przedmiotowy/treść (jakie konkretne przywileje i immunitety); zakres podmiotowy/ osobowy (kto z nich korzysta); zakres czasowy (od kiedy i do kiedy obowiązują); zakres terytorialny (na terytorium jakich państw obowiązują);
Treść (zakres przedmiotowy) przywilejów i immunitetów dyplomatycznych Nietykalność osobista zapewnienie nietykalności osobistej wiąże się z 2 obowiązkami państwa przyjmującego: organy tego państwa nie mogą stosować jakiejkolwiek formy przymusu wobec tej osoby ani podejmować działań naruszających godność lub stanowiących jej obrazę → wg KW nie podlega aresztowaniu, a wyjątki tylko wyjątkowo – celem zapobieżenia przestępstwu, samoobronie, obronie koniecznej, czy z bardzo ważnych względy bezpieczeństwa państwa; organy tego państwa mają obowiązek zapewnienia należytej ochrony, tak by zapobiec wszelkim zamachom na osobę, jej wolność czy godność (KW); Konwencja o zapobieganiu i karaniu przestępstw przeciwko osobom korzystającym z ochrony międzynarodowej, włączając w to przedstawicieli dyplomatycznych → rezolucja ZO ONZ z 1973 r., w związku z coraz częstszymi atakami terrorystycznymi na dyplomatów; Immunitet jurysdykcyjny immunitet w sprawach karnych → wg KW nie ma od niego wyjątków, tzn. że z urzędu postępowanie wobec takiej osoby musi zostać umorzone (wg K. Libery – na każdym etapie postępowania), a państwo przyjmujące może tylko uznać go za persona non grata i zażądać jego odwołania; immunitet ten nie uchyla jurysdykcji państwa wysyłającego; immunitet w sprawach cywilnych → dot. wszystkich spraw, w których osoba ta miałaby być stroną (tak z tytułu działalności urzędowej jak i prywatnej), ale w KW uznane zostało za zasadę, od której są wyjątki:
powództwa z zakresu prawa rzeczowego dotyczącego prywatnego mienia nieruchomego położonego na terytorium państwa przyjmującego; powództw dot. spadkobrania, w których osoba ta występuje jako wykonawca testamentu, administrator, spadkobierca lub zapisobiorca w charakterze osoby prywatnej, a nie w imieniu państwa wysyłającego; powództw dot. wszelkiego rodzaju zawodowej lub handlowej działalności wykonywanej przez tą osobę w państwie przyjmują cym poza jego funkcjami urzędowymi; immunitet w sprawach administracyjnych → dot. wszelkiego postępowania adm. (w tym karno-adm.) oraz nie podlega jurysdykcji adm., ale nie oznacza to, że nie musza stosować się do miejscowych przepisów adm. i porządkowych, jednak państwo przyjmujące nie może stosować wobec niego środków represyjnych (np. mandat, badanie alkomatem), a jedynie uznać, go za persona non grata; Zrzeczenie się immunitetu jurysdykcyjnego immunitet jurysdykcyjny istnieje w interesie państwa wysyłającego, dlatego zrzec się go może tylko państwo wysyłające (potwierdzone w KW), przy czym zrzeczenie dot. spraw karnych musi być zawsze wyraźne, a w sprawach cywilnych i adm. może być dorozumiane, ale wg KW zrzeczenie sie immunitetu w sprawach cywilnych i adm. nie oznacza zrzeczenia się immunitetu egzekucyjnego, więc do wykonania wyroku konieczne jest dodatkowe oświadczenie; Inne przywileje i immunitety dyplomatyczne nie musi składać zeznań w charakterze świadka (KW), a gdy jest bezwzględna konieczność ich uzyskania władze miejscowe mogą za pośrednictwem MSZ poprosić, by osoba ta zeznawała we własnym mieszkaniu przed delegowanym pracownikiem MSZ → może odmówić zeznawania i w tej formie; immunitet podatkowy i celny (KW) → zwolniony z wszelkich opłat i podatków (osobistych i rzeczowych, państwowych i regionalnych, też komunalnych), ale nie z podatków pośrednich. Również z opłat celnych za przedmioty osobistego użytku, oraz zwolniony z rewizji celnej, chyba że podejrzenie że przewozi rzeczy nie zwolnione lub których wwóz/wywóz jest zabroniony;
Osoby korzystające z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych (zakres podmiotowy) pełny immunitet i przywileje → szefowie misji i członkowie personelu dyplomatycznego, oraz członkowie ich rodzin we wspólnocie domowej (o ile nie są obywatelami tego państwa) – KW; niejednolita praktyka dot. członków personelu administracyjnego i technicznego → KW – oni i ich rodziny (j/w oraz nie mieszkające w tym państwie) mają pełny immunitet i przywileje, ale immunitet w sprawach cywilnych i adm. tylko w ramach pełnienia przez nich obowiązków służbowych, węższy też immunitet celny; członkowie personelu służby (niebędący obywatelami i nie mający stałego miejsca zamieszkania) → tylko w ramach pełnienia służby;
Zakres czasowy obowiązywania przywilejów i immunitetów wg KW – początek → od chwili wjazdu na terytorium państwa przyjmującego w celu objęcia stanowiska lub od chwili notyfikacji jej nominacji właściwym władzom (z reguły MSZ), jeśli już znajdowała się na terytorium; wg KW – zakończenie → gdy wygasa funkcja wygasają immunitety i przywileje z chwilą opuszczenia terytorium (też gdy
zerwanie stosunków i wybuch wojny); tak więc w czasie całego oficjalnego pobytu, a wyjątek to → gdy uznana za persona non grata/osobę niepożądaną, a nie opuściła terytorium w rozsądnym terminie; w odniesieniu do czynności urzędowych immunitet jest trwały (zgodnie z zasadą ochrony i swobody wykonywania funkcji);
Zakres terytorialny obowiązywania przywilejów i immunitetów na terytorium państwa przyjmującego, ale praktyka, że też w czasie podróży urzędowej w państwach trzecich → wg KW – gdy przejeżdża przez terytorium państwa trzeciego lub podróżuje do misji lub z misji do swojego kraju przysługują mu immunitety i nietykalność (nie dot. personelu adm. i tech.); czasem w drodze grzeczności państwa udzielają immunitetów, gdy podróż prywatna;