Rodzaje państw
RODZAJE PAŃSTW dawny podział: na zależne (np. protektoraty, państwa wasalne) oraz niezależne niesuwerennych państw, a jedynie niesuwerenne organizacje terytorialne; obecnie ten podział jest zły, gdyż nie ma
Państwa jednolite i złożone (kryterium: struktura)
państwo jednolite to takie, które reprezentowane jest przez centralny rząd, który nabywa uprawnienia oraz zaciąga zobowiązania w imieniu całego państwa; państwa o niejednolitej strukturze, ale o kompetencjach dot. stosunków m. należących wyłącznie do rządu centralnego są z punktu widzenia p.m. państwami jednolitymi, np. USA; jeśli poszczególne części składowe państwa mają kompetencje w zakresie stos. m. to takie państwo jest państwem złożonym, np. Szwajcaria, RFN; ZSRR – szczególny typ federacji, gdyż poszczególne republiki miały prawo utrzymywać stos. m., o ile zgodne były z ogólnymi zasadami ustalonymi przez związek, który decydował też o wojnie i pokoju, np. Ukraina i Białoruś były członkami pierwotnymi ONZ; konfederacja – luźny związek państw (np. od 1990 r. Rosja i Białoruś) oparty na umowie m. w celu prowadzenia wspólnej polityki zagranicznej, i z reguły nie ma scentralizowanej władzy. Państwa wchodzące w jego skłąd nadal pozostają suwerennymi podmiotami; Państwa rozwijające się (kryterium: stopień rozwoju) początkowo określane jako „kraje gospodarczo zacofane”, ale już od 1961 r. w dokumentach ONZ zmieniono termin; nie ma normy p.m. regulującej zagadnienie przynależności do grupy państw rozwijających się, choć termin ten jest coraz częściej używany w dokumentach; początkowo była to grupa 77 państw, która wystąpiła z postulatem uzyskania pomocy gospodarczej (I Konferencja Handlu i Rozwoju UNCTAD w Genewie w 1964 r.) → stąd nazwa „Grupa 77”, choć obecnie zalicza się do niej ponad 100 krajów, choć są to bardzo zróżnicowane kraje (np. arabskie panstwa naftowe o dużym dochodzie narodowym na mieszkańca, biedne śródlądowe, państwa afrykańskie, państwa zAmeryki Łaciskiej o rozwiniętym przemyśle, państwa o prymitywnej gospodarce), a o przynależności do grupy decydowały 3 elementy: wola danego państwa; wola państw Grupy 77; uznanie przez państwa rozwinięte i socjalistyczne;
Państwa śródlądowe, państwa o niekorzystnym położeniu geograficznym i państwa archipelagowe (kryterium: położenie geograficzne) państwa śródlądowe → początkowo nie miały prawa do korzystania z obszarów morskich (brak prawa do bandery), co zmieniła Deklaracja Bolońska z 1921 r., ale nie mają prawa ustanawiać stref przybrzeżnych. Utrudniony dostęp do morza kompensują im różne przywileje tranzytowe w umowach m. oraz preferencje w dostępie do żywych zasobów stref ekonomicznych państw; państwa o niekorzystnym położeniu gospodarczym → mają dostęp do morza, ale ograniczony (nie mogą ustanawiać 200milowej strefy ekonomicznej, np. Polska). Konwencja prawa morza z 1982 r. zalicza do tych państw: państwa nad morzem zamkniętym; państwa nad morzem półzamkniętym; państwa, które nie mogą ustanowić 200-milowej strefy ekonomicznej; wg K mają one szczególne preferencje w dostępie do żywych zasobów stref ekonomicznych innych państw;
państwa archipelagowe → całe ich terytorium składa się z archipelagów i wysp (np. Indonezja, Filipiny, Fidżi). Wg K z 1982 r. mogą one zawłaszczać obszary morskie pomiędzy wyspami archipelagów (tzw. wody archipelagowe);
Państwa trwale neutralne (kryterium: możliwość uczestniczenia w konfliktach zbrojnych)
ograniczona zdolność do działania, ale wypływają z tego też określone korzyści;
1.nie może brać udziału w konfliktach zbrojnych; 2.nie może zaciągać zobowiązań, które mogą uwikłać je w wojnę (np. sojusze wojskowe, obce bazy na swoim terytorium); 3.musi powstrzymywać się od udziału w blokach politycznych; 4.może bronić swojego terytorium przez wszelkim zagrożeniem;
trwała neutralność to instytucja prawna zależna od woli państwa i uznania go za takie przez inne państwa polityka neutralności (niezaangażowania);
to nie to samo co
Szwajcaria → od Kongresu Wiedeńskiego (1825 r.) – akt uznania i gwarancji wieczystej neutralności Szwajcarii i cz. Sabaudii; Liga Narodów – tak, ale zwolniona z systemu sankcyjnego; ONZ – dopiero od 2002 r.; Austria – od 1955 r. jeszcze przed podpisaniem tzw. traktatu państwowego Austria oświadczyła, że jest trwale neutralna (ustawa o neutralności) → potwierdzone przez ZSRR, USA, GB, Francję (po II wojnie światowej okupowały Austrię); ONZ – tak, a inne państwa się nie sprzeciwiły, co oznacza, że ONZ ma charakter powszechny i nie jest wymierzona przeciwko jakiemukolwiek państwu;