Spory na gruncie handlu i inwestycji międzynarodowych
Do sporów powstających na gruncie handlu, inwestycji międzynarodowych, zazwyczaj pomiędzy państwami a inwestorami, stosowany jest zazwyczaj arbitraż i negocjacje. Do tej roli powołany został na podstawie Konwencji z 1965 r. o regulowaniu sporów dotyczących inwestycji między państwami a obywatelami innych państw, Międzynarodowy Ośrodek Regulowania Sporów Inwestycyjnych. Stosowane przez tę organizację środki to rokowania, koncyliacje i arbitraż.
Sprawy m.in. bezpieczeństwa europejskiego i zasady pokojowego załatwiania sporów i współpracy między państwami w tym zakresie, zawarte zostały w Akcie końcowym Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE), przyjętym na spotkaniu belgradzkim 10.1977–03.1978 r. (od 1994 r. - Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie –OBWE). Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza rozstrzyga spory zgodnie z postanowieniami Konwencji o prawie morza z Montego Bay, podpisanej 10.12.1982 r. Przedmiotem sporów, regulowanych przez niniejszą Konwencję są: - naruszenia przez Państwo nadbrzeżne postanowień Konwencji, dotyczących wolności i praw żeglugi, przelotu lub układania kabli podmorskich i rurociągów i innych zgodnych z prawem międzynarodowym sposobów korzystania z morza, - naruszenia międzynarodowych zasad i standardów ochrony środowiska morskiego ustanowionych przez Konwencję lub przez właściwe organizacje międzynarodowe, - spory dotyczące interpretacji lub stosowania postanowień niniejszej Konwencji w zakresie badań naukowych morza, rybołówstwa. Wg Konwencji państwa-strony zobowiązane są do załatwiania sporów, dotyczących interpretacji lub stosowania niniejszej Konwencji, środkami pokojowymi wybranymi przez strony (zgodnie z artykułem 2 ustęp 3, Karty Narodów Zjednoczonych). Strony przystępują bezzwłocznie do wymiany poglądów dotyczących załatwienia sporu w drodze rokowań lub innymi środkami pokojowymi. Państwo-strona wiodąca spór, może zaproponować drugiej stronie w sporze, poddanie sporu koncyliacji. Strona wszczynająca postępowanie wyznacza dwóch komisarzy, wybranych z listy, z których jeden może być jej obywatelem. Listę komisarzy sporządza i prowadzi Sekretarz Generalny NZ. Każdemu państwu-stronie przysługuje prawo wyznaczenia czterech komisarzy. Natomiast komisja koncyliacyjna składa się z pięciu członków.
Komisja podejmuje decyzje dotyczące spraw proceduralnych. Komisja może zaprosić każde państwo-stronę do przedstawienia swoich poglądów w formie pisemnej 1ub ustnej. Komisja wysłuchuje strony, bada ich żądania i zarzuty, a także przedstawia stronom propozycje w celu osiągnięcia polubownego załatwienia sporu. Komisja składa sprawozdanie w ciągu 12 miesięcy od jej utworzenia. Sprawozdania są przyjmowane większością głosów członków. Sprawozdanie wymienia wszelkie osiągnięte porozumienia oraz w braku porozumienia, wnioski komisji we wszelkich kwestiach faktycznych i prawnych dotyczących przedmiotu sporu, a także takie zalecenia, jakie komisja uzna za właściwe dla polubownego rozstrzygnięcia. Sprawozdanie, zawierające wnioski lub zalecenia komisji nie wiąże stron. Sprawozdanie składane jest Sekretarzowi Generalnemu NZ, który niezwłocznie przesyła je stronom sporu.
Sprawozdanie przekazuje się również właściwym organizacjom międzynarodowym. Każdy spór dotyczący interpretacji lub stosowania Konwencji o Prawie Morza niezałatwiony w drodze pokojowej, poddaje się na wniosek strony sporu, sądowi lub trybunałowi, mającemu jurysdykcję w określonej sprawie. Przy podpisywaniu, ratyfikowaniu lub przystępowaniu do Konwencji lub w każdym późniejszym czasie, Państwo może w drodze pisemnej deklaracji wybrać jeden lub więcej z następujących środków załatwiania sporów, a mianowicie: a) Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza, b) Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, c) trybunał arbitrażowy, d) specjalny trybunał arbitrażowy ustanowiony dla jednej lub wielu kategorii sporów w niej określonych. Jeżeli strony sporu nie przyjęły tej samej procedury załatwienia sporu, spór może być poddany tylko arbitrażowi. Postępowanie arbitrażowe jest wszczynane po złożeniu przez stronę pisemnej notyfikacji skierowanej do drugiej strony sporu. Notyfikacja powinna określać roszczenia i zawierać jego uzasadnienie. Listę arbitrów sporządza i prowadzi Sekretarz Generalny NZ. Każde państwo-strona ma prawo do mianowania czterech arbitrów. Decyzje trybunału arbitrażowego podejmowane są większością głosów jego członków. Nieobecność lub wstrzymanie się mniej niż połowy członków nie stanowi przeszkody w wydaniu przez trybunał decyzji. W razie równości głosów, Przewodniczący ma głos decydujący. W sporze dotyczącym zagadnień naukowych lub technicznych, sąd lub trybunał może wybrać w porozumieniu ze stronami nie mniej niż dwóch ekspertów naukowych lub technicznych. Sąd lub trybunał, może zarządzić na czas do wydania ostatecznej decyzji, wszelkie środki tymczasowe, jakie uzna za odpowiednie w danych okolicznościach, w celu zabezpieczenia praw stron sporu lub dla zapobieżenia poważnej szkodzie w środowisku morskim.
Również wiele innych organów organizacji międzynarodowych, posiada kompetencje, w zakresie załatwiania sporów międzynarodowych, dotyczących ściśle określonych spraw, a są to m.in.: Rada Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego, Rada Administracyjna Międzynarodowej Organizacji Pracy, Rada Ligi Arabskiej, Komisje Mediacyjne, Koncyliacyjne i Arbitrażowe Organizacji Jedności Afrykańskiej.
Nadto należy zauważyć, iż obecnie najpopularniejszymi formami oddziaływania na państwa, strony sporu, są publiczne dyskusje na forum organizacji międzynarodowych, z uwagi na fakt, iż spory stanowią przedmiot żywego zainteresowania wszystkich państw danego regionu, a nawet świata. Naciski ze strony opinii publicznej poprzez media są współcześnie bardzo wyraźne, dlatego też stanowią istotny element konstruktywnego załatwiania wszelakich sporów.