Sprawstwo kierownicze
Kierujący nie realizuje własnoręcznie żadnego z elementów znamion czynu zabronionego, wykonuje go jednak poprzez zachowanie innej osoby pozostającej pod jego kierownictwem
kierujący ogranicza swoje zachowanie jedynie do sterowania zachowaniem innej osoby – przypadek sprawstwa niewykonawczego kierujący ma władztwo nad zachowaniem bezpośredniego wykonawcy – przejawia się w panowaniu nad czynem wykonującego własnoręcznie znamiona czynu zabronionego znamieniem czynnościowym jest kierowanie przedmiotem czynności kierującego – zachowanie bezpośredniego wykonawcy, które stanowi wypełnienie znamion typu czynu – wypełnienie stanowi konieczny warunek dokonania sprawstwa kierowniczego na płaszczyźnie subiektywnej – wola wykonania czynu zabronionego poprzez zachowanie innej osoby (animus auctoris) oraz świadomość kierującego, że panuje nad przebiegiem akcji przestępnej realizowanej przez osobę kierowaną sterujący określa cel i sposób działania bezpośredniego wykonawcy oraz steruje jego zachowaniem kierujący posiadać musi rzeczywistą i uświadomioną przez siebie możliwość kształtowania i kontrolowania przebiegu akcji przestępnej kierowanie zw. z obiektywnym panowaniem nad zachowaniem osoby kierowanej nie ma kierowania odnośnie określonych czynności przed lub po (np. czynności organizacyjne – organizowanie grupy przestępczej lub związku – wówczas ew. przygotowanie), bowiem przedmiotem kierowania jest wykonanie czynu zabronionego przez bezpośredniego wykonawcę czynności kierowania – odpowiednia treść i natężenie istotne: możliwość podejmowania przez kierującego decyzji co do rozpoczęcia akcji, dysponowanie możliwością zmiany sposobu jej realizacji lub nawet przerwania przedsiębranej przez bezpośredniego wykonawcę akcji przestępnej sprawstwo kierownicze obejmuje także wykonanie czynu zabronionego przez bezpośredniego wykonawcę – z tego czerpie swój sens; brak rzeczywistego wykonania oznacza, iż nie zostało zrealizowane jedno z przedmiotowych znamion – wówczas odpowiedzialność za usiłowanie sprawstwa kierowniczego (kierujący podjął swoje czynności i jednocześnie nie doszło do wypełnienia znamion czynu, wykonawca osiągnął jedynie stadium przygotowania lub brak było zachowania) w kodeksie konstrukcja oparta na elementach formalno-obiektywnych uzupełnionych o elementy subiektywne (działanie kierującego cum animo auctoris – z wolą wykonania czynu zabronionego) możliwe jest przypisanie odpowiedzialności zarówno za umyślne (gdy kierujący wykonaniem ma świadomość, że kierowane zachowanie stanowi realizację znamion oraz tego chce lub się godzi) jak i nieumyślne popełnienie czynu (kierujący zachowaniem innej osoby nie ma zamiaru wykonania, jednak przewiduje możliwość lub nie przewiduje) – w obu przypadkach nie ma znaczenia świadomość i wola bezpośredniego wykonawcy (całkowicie niezależne od jego umyślności lub nieumyślności) możliwa odpowiedzialność ekstraneusa za sprawstwo kierownicze przestępstwa indywidualnego w razie spełnienia przesłanek z art. 21 § 2; nie istnieją przeszkody do odpowiedzialności za indywidualne, gdy kierujący posiada cechy wymagane dla sprawcy w sytuacji zbiegu sprawstwa kierowniczego ze współsprawstwem – oparcie kwalifikacji na współsprawstwie zbieg z podżeganiem – traktowany jako zbieg niewłaściwy i rozstrzygany w oparciu o zasadę konsumpcji sprawca kierowniczy ponosi odpowiedzialność w granicach swojej umyślności lub nieumyślności, brak jest podstaw do odpowiedzialności za eksces bezpośredniego wykonawcy; może jednak ponieść odpowiedzialność za eksces, jeżeli bezpośredni wykonawca zrealizuje swoim zachowaniem skutek stanowiący znamię typu kwalifikowanego, zaś kierujący następstwo przewidywał lub mógł przewidzieć gdy bezpośredni wykonawca dopuścił się innego czynu zabronionego, wówczas brak panowania nad przebiegiem u kierującego – usiłowanie sprawstwa kierowniczego lub podżeganie/pomocnictwo