Usiłowania - udolne i nieudolne
§ 1. Odpowiada za usiłowanie, kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, którego jednak nie następuje. § 2. Usiłowanie zachodzi także wtedy, gdy sprawca nie uświadamia sobie, że dokonania jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego.
ze strony zachowania podjętego przez sprawcę zachodzi realne zagrożenie dla dobra prawnego zamiarem sprawcy objęte jest dokonanie czynu zabronionego karalność usiłowania nieudolnego – uzasadniona ze względu na stronę podmiotową, brak bowiem zagrożenia dla dobra prawnego usiłowanie odnosi się do wszystkich form sprawczych – karalność podżegania i pomocnictwa powstaje dopiero z chwilą realizacji wszystkich znamion tych postaci zjawiskowych – samo usiłowanie podżegania lub pomocnictwa nie podlega karze (Kardas odmiennie!) Usiłowanie udolne Znamiona zamiar popełnienia czynu zabronionego – musi odnosić się do czynu określonego w przepisie części szczególnej ustawy karnej konieczne jest stwierdzenie zamiaru popełnienia konkretnego czynu zabronionego dla ustalenia usiłowania konieczne stwierdzenie, że sprawca działał z zamiarem bezpośrednim albo z zamiarem wynikowym usiłowanie swój sens czerpie z bezpośredniej bliskości dokonania konkretnego czynu o znamionach określonych typu czynu zabronionego – nie jest przestępstwem usiłowanie jako takie, ale usiłowanie czynu zabronionego, scharakteryzowanego przez znamiona określającego jego stronę przedmiotową i podmiotową nie jest możliwe usiłowanie czynu charakteryzującego się brakiem zamiaru popełnienia takiego czynu bezpośrednie zmierzanie do popełnienia czynu zabronionego – w przypadku zaniechania: sprawca podejmować będzie czynności uniemożliwiające mu wykonanie ciążącego na nim obowiązku działania lub szczególnego, prawnego obowiązku zapobieżenia skutkowi = powstrzymanie się od stworzenia sobie warunków koniecznych do wykonania ciążącego na sprawcy obowiązku granicę między usiłowaniem a przygotowaniem wyznacza cecha bezpośredniości zachowania – obiektywny charakter rozróżnienia bezpośrednie – gdy zagrożenie dla dobra prawnego, będącego znamieniem czynu zabronionego objętego zamiarem sprawcy, przekształca się z zagrożenia abstrakcyjnego w zagrożenie realne usiłowanie ma być czymś bliższym dokonania niż tylko stworzeniem warunków do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do jego dokonania – ma być ostatnią fazą działalności, którą sprawca ma wykonać, aby urzeczywistnić swój zamiar warunkiem spełnienia znamienia usiłowania jest podjęcie przez sprawcę ostatniej czynności zmierzającej wprost do realizacji czynu zabronionego jeżeli poszczególne znamiona czasownikowe mogą być zrealizowane w różnym miejscu i czasie, to bezpośredniość zmierzania do dokonania, jako znamię usiłowania, musi być odnoszona do czasowo późniejszego znamienia
czasownikowego (dopiero odebranie kluczy i próba wejścia do mieszkania) jeżeli znamiona czasownikowe muszą być zrealizowane w tym samym miejscu i w pewnej zawartości czasowej, to warunek bezpośredniości zmierzania do dokonania, jako znamię usiłowania, musi być odnoszony do pierwszego znamienia czasownikowego bezpośrednie zmierzanie odnosi się do działania samego sprawcy i jego zachowania wówczas, gdy uzyskanie zamierzonego skutku uzależnione jest od postępowania jeszcze innych osób w przypadku konfiguracji wieloosobowej – znamię bezpośredniości należy odnosić do zachowania poszczególnych współsprawców; jeżeli z porozumienia wynika sukcesywność przystępowania do realizacji czynu zabronionego, to za usiłowania odpowiadać będą wszyscy współsprawcy uczestniczący w tym porozumieniu, jeżeli zachowanie przynajmniej jednego spełniło warunek bezpośredniego zmierzania do dokonania błędne wyobrażenie sprawcy co do osiągnięcia fazy bezpośredniości zmierzania do dokonania (nieświadomość tego stanu rzeczy) nie wyłącza odpowiedzialności za usiłowanie, jeśli obiektywnie zachowanie taką cechę wykazało brak dokonania – dokonanie w chwili, gdy dla opisu czynu znamię czasownikowe można sformułować w czasie przeszłym dokonanym, a w przypadku przestępstw materialnych w chwili nastąpienia opisanego w ustawie skutku w przypadku braku dokonania żadna z osób realizujących znamiona sprawczego współdziałania nie może odpowiadać za dokonanie przestępstwa, chociażby dokonała czynności urzeczywistniających znamiona tej postaci sprawczej – odpowiedzialność za usiłowanie brak dokonania ma wpływ jedynie na wymiar kary w przypadku podżegacza lub pomocnika. Ich czyn dokonany jest w chwili zakończenia realizacji znamion postaci zjawiskowej podżeganie w formie usiłowania – wg Zolla jest w istocie podżeganiem, tj. dokonaniem postaci – nie zależy bowiem od zrealizowania przestępstwa przez podżeganego, nie jest również zależne od rezultatu nakłaniania usiłowanie nieukończone, niezupełne – sprawca nie ukończył ostatniej czynności bezpośrednio zmierzjaącej do dokonania usiłowanie ukończone, zupełne – mimo ukończenia ostatniej czynności nie doszło do powstania zamierzonego skutku – brak usiłowania ukończonego w przypadku przestępstw formalnych (z chwilą ukończenia akcji przez sprawcę jako bezskutkowe przestępstwo jest dokonane) Usiłowanie nieudolne odmiana usiłowania – musi wyczerpywać wszystkie znamiona usiłowania (zamiar, bezpośrednie zmierzanie) brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim zamierzonego czynu zabronionego; użycie przez sprawcę środka nienadającego się do realizacji przyjętego zamiaru zachowanie sprawcy wynika z błędu co do stanu faktycznego – sprawca błędnie przyjmuje, że działa wobec obiektu będącego nośnikiem dobra prawnego stanowiącego znamię określonego typu czynu zabronionego lub błędnie przyjmuje, że posługuje się właściwym środkiem do dokonania określonego czynu zabronionego (chce zabić przez podanie trucizny będącej w rzeczywistości nieszkodliwym środkiem; przyjmuje, że strzela do człowieka, a naprawdę do manekina) gdyby nie błąd sprawcy, jego zachowanie stwarzałoby zagrożenie dla dobra prawnego – w sytuacji stworzonej przez sprawcę tkwi potencjalne niebezpieczeństwo dla dobra pozwalające traktować usiłowanie nieudolne, z punktu widzenia zagrożenia dobra, na równi z przestępstwami abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo usiłowanie jest konsekwencją błędu co do znamion typu czynu zabronionego – urojenie znamienia pozytywnego (nieświadomość negatywnego) – błąd uzasadnia dopiero odpowiedzialność karną, która nie miałaby miejsca, gdyby sprawca miał świadomość rzeczywistego stanu rzeczy bezkarne te przypadki usiłowania nieudolnego, gdy sprawca nie może popełnić, gdyż nie jest zdolnym do tego podmiotem, gdy brak wymaganych w ustawie okoliczności modalnych typu czynu brak możliwości dokonania czynu przez konkretnego wykonawcę ze względu na brak koniecznych do tego umiejętności = nieudolność usiłowania; niemożliwość dokonania czynu zabronionego nie jest wynikiem błędu sprawcy co do okoliczności stanowiących znamię typu czynu – usiłowanie nieudolne ≠ nieudolne usiłowanie badany stopień „niezdatności” sposobu – jeżeli realizacja zamiaru, ze względu na sposób działania sprawcy, nie stwarza
realnego niebezpieczeństwa dla dobra prawnego, to nie można przyjąć usiłowania udolnego, jeśli takie realne niebezpieczeństwo stwarza, to należy traktować jako usiłowanie udolne bezwzględnie niezdatny sposób – przyjęcie bezkarnego usiłowania nieudolnego nie ma usiłowania nieudolnego, gdy sprawca nie potrafi użyć środka nadającego się do popełnienia czynu zabronionego usiłowanie nieudolnym musi być w momencie przystępowania do realizacji zamiaru nie ma usiłowania nieudolnego, gdy w momencie wszczęcia działania sprawcy dokonanie przestępstwa było obiektywnie możliwe, a dopiero później realizacja okazała się niemożliwa, dokonanie musiało być możliwe wtedy, gdy sprawca wkroczył swoim zachowanie w stadium usiłowania przestępstwo urojone – osoba realizująca czyn niezabroniony błędnie sobie wyobraża, że popełnia przestępstwo – działa w błędzie co do oceny prawnej swojego zachowania; brak uzasadnienia dla karalności przestępstwa urojonego § 3. Sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa. § 4. W wypadku określonym w art. 13 § 2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. usiłowanie zagrożone jest taką samą karą, jaka grozi za dokonanie dotyczy nie tylko kar, ale środków karnych i innych konsekwencji skazania za przestępstwo określonego typu skazanie za usiłowanie nieudolne określonego przestępstwa pociąga za sobą takie same skutki skazania, w zakresie środków karnych, recydywy, przedawnienia, stosowania amnestii, jak skazanie za dokonanie danego przestępstwa i skazanie za usiłowanie udolne popełnienia tego przestępstwa