Uznanie międzynarodowe
uznanie jest to stwierdzenie przez podmiot udzielający uznania istnienia pewnych faktów i gotowość respektowania związanych z tym skutków prawnych;
przedmiotem może być podmiotowość: nowo powstałe państwo; rząd, który doszedł do władzy w niekonstytucyjny sposób; naród walczący o niepodległość; powstańcy; strona wojująca;
też inne zagadnienia jak zmiany terytorialne oraz normy p.m. nie zostało ani skodyfikowane ani określone w żadnej normie; podstawy uznania czy istnieje obowiązek prawny uznania? → kwestia sporna:
C. Berezowski – uznanie należy do kompetencji własnej państwa; K. Skubiszewski – zasada samostanowienia narodów krępuje swobodę uznania państwa; tym bardziej konieczne jest uznanie rządu, który wykonuje rzeczywistą władzę na całym lub części terytorium w sposób zgodny z wolą mieszkańców; Sekretarz Generalny ONZ w dokumencie dla Komisji PM ONZ – swoboda, ale w dobrej wierze i zgodnie z wymogami p.m.;
gdy istnieją wszelkie przesłanki uznania, a jego brak może to być uznane za akt nieprzyjazny i niezgodny z zasadą rozwijania przyjaznych stosunków m. → ale brak roszczenia, choć powinno być uznanie dokonywane zgodnie z ogólnymi zasadami p.m. (w szczególności z zasadą samostanowienia i Kartą NZ); charakter prawny uznania czy jest deklaratywne czy konstytutywne?
wg. C. Berezowskiego w uznaniu mogą być elementy deklaratywne i konstytutywne w zależności od punktu widzenia podmiotu uznającego i uznawanego, jednak przeważnie jakieś przeważają: deklaratywne – uznanie państwa i rządu; konstytutywne – uznanie powstańców i strony wojującej;
formy uznania
wyraźne → gdy państwo oświadcza, że uznaje nowy podmiot; dorozumiane (milczące) – polega na określonym zachowaniu, z którego wynika uznanie, np. nawiązanie stosunków dyplomatycznych i konsularnych, ale nie uczestnictwo w konferencji m. lub wielostronnej u.m.; uznanie de iure i de facto de iure – pełne, ostateczne. Gdy uznawany podmiot spełnia wszelkie przesłanki uznania; de facto – niepełne, prowizoryczne, może być w każdej chwili cofnięte. Gdy podmiot nie spełnia wszystkich przesłanek, ale uznający ma interes w nawiązaniu z nim stosunków, np. 1918 r. Francja uznaje Finlandię, a następnie cofa uznanie po zawarciu sojuszu fińsko-niemieckiego;
krytykowane za oparcie na przesłankach politycznych, a często stosowane jako element nacisku; uznanie państwa akt jednostronny uznania za istniejącą suwerenną organizację terytorialną; uznanie de pleno osobowości, ale bez obowiązku nawiązania stosunków dyplomatycznych czy konsularnych; charakter deklaratywny → potwierdzone min. w Konwencji o prawach i obowiązkach państw z 1933 r. z Montevideo oraz w
Karcie OPA z 1948 r. z Bogoty; ma duży wpływ na możliwość działania na arenie m. (np. NRD przez ponad 20 lat nieuznane → nie mogło być stroną u.m. wielostronnych); uznanie rządu akt jednostronny uznania rządu za organ właściwy do reprezentacji swojego państwa i że uznający chce utrzymywać z tym rządem stosunki; kryterium efektywności → rzeczywista władza; deklaratywny, ale w razie braku duże trudności: doktryna Tobara (Ekwador MSZ, 1907) – uznanie takie rządu dopiero po potwierdzeniu jego władzy przez swobodnie wybrany przedstawicielski organ (doktryna legalizmu) dopuszczenie oceny legalności = mieszanie się w sprawy wew.; w odpowiedzi na w/w doktrynę powstała doktryna Estrady (Meksyk MSZ, 1930) – państwa powinny utrzymywać ze sobą stosunki bez względu na zmianę rządu (przewrót/zamach stanu) możliwie jak najdłużej; uznanie powstańców i strony wojującej konstytutywne = tworzy nowy podmiot, ale tendencja w prawie wojennym i humanitarnym do przestrzegania praw i zwyczajów wojennych niezależnie od charakteru konfliktu i uznania; może nastąpić ze strony państwa macierzystego lub państw trzecich, wyraźnie lub milcząco; np. uznanie przez państwo trzecie poprzez ogłoszenie neutralności w stosunku do toczącej się wojny domowej; też gdy sprawuje rzeczywistą władzę na danym terytorium, wtedy często dotychczasowy rząd zmuszony do uznania (choćby milczącego); też gdy stronom zależy na przestrzeganiu praw i zwyczajów wojennych;