Wina w prawie karnym
Wina w prawie karnym – to norma psychologiczna, normatywna. Wina to personalna, osobista zarzucalność czynu, która warunkowana jest granicą winy, a następnie określona przez procesy psychiczne zachodzące w psychice sprawcy. Przedstawia się zarzut ściśle określonej osobie na podstawie dowodów. Zarzucenie winy musi być poparte procesem psychicznym sprawcy.
Wina może być – 1. umyślna
2. nieumyślna 3. culpa dolo exorte mieszana)
1. Wina – umyślność – zamiar- trzeba wykazać zamiar – to taki proces psychiczny u sprawcy, który chce popełnić czyn albo godzi się na popełnienie czynu Zamiar chce Pełna forma umyślności Dolus directus (zamiar bezpośredni) Dolus directus coloratus (zamiar bezpośredni kierunkowy godzi godzi się na popełnienie czynu dolus eventualis (zamiar ewentualny)
Dolus directus – sprawca chce popełnić czyn zabroniony. Zamiar popełnienia czynu zabronionego jest aktem woli, uwarunkowany świadomością. Dolus directus coloratus - zamiar bezpośredni kierunkowy zamiar o szczególnym zabarwieniu (nastawienie psychiczne sprawcy-motywacja ) np. zabór cudzej rzeczy ruchomej w „celu” przywłaszczenia art. 248 §1 Dolus eventualis – sprawca wprawdzie nie chce popełnić czynu zabronionego, ale przewiduje jego realną możliwość jego popełnienia 2. Wina – nieumyślność – brak istnienia zamiaru art.9 KK§ 2. Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć. Nieumyślność : lekkomyślność i niedbalstwo. Lekkomyślność – (świadoma) sprawca nie ma zamiaru, ale popełnia czyn, nie zachowując ostrożności, która jest wymagana w danych okolicznościach, mimo, że przewidywał, iż może zasadę lekkomyślności naruszyć. Niedbalstwo – (nieświadoma) sprawca nie przewiduje możliwości popełnienia czynu zabronionego, choć powinien
(nieświadoma wina nieumyślna, mógł i powinien przewidzieć czyn zabroniony)
Regułą w prawie karnym jest to, że przestępstwa popełnia się umyślnie. Przestępstwa nieumyślne popełnia się tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. „Art. 155. Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”. Art. . 177. § 1. Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. (spowodowanie wypadku pod wpływem alkoholu – kierowca umyślnie wypił alkohol i nieumyślnie spowodował wypadek). Przestępstwa umyślne i nieumyślne art. 156 : § 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
3. Culpa dolo exorta (wina mieszana- kombinowana) – przestępstwo umyślne kwalifikowane przez nieumyślne następstwa. Np. bójka lub pobicie ze skutkiem śmiertelnym. art. 158 § 3. „Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10”. Bójka – to zamiar pobicia (chce albo godzi się). Art. 9 § 3. Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność, którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabronionego, jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć. – to podstawa prawna na ten rodzaj winy.