WYŁACZENIE JAWNOŚCI ROZPRAWY
Art. 358. Jeżeli nie przemawia przeciw temu wzgląd na prawidłowość postępowania, sąd na wniosek strony wyraża zgodę na utrwalenie przez nią przebiegu rozprawy za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk. Art. 359. Niejawna jest rozprawa, która dotyczy: 1) wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowanie środka zabezpieczającego, 2) sprawy o pomówienie lub znieważenie; na wniosek pokrzywdzonego rozprawa odbywa się jednak jawnie. Art. 360. § 1. Sąd wyłącza jawność rozprawy w całości albo w części, jeżeli jawność mogłaby: 1) wywołać zakłócenie spokoju publicznego, 2) obrażać dobre obyczaje, 3) ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy, 4) naruszyć ważny interes prywatny. § 2. Sąd wyłącza jawność całości lub części rozprawy także na żądanie osoby, która złożyła wniosek o ściganie. § 3. Sąd może wyłączyć jawność całości albo części rozprawy, jeżeli choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat. Art. 361. § 1. W razie wyłączenia jawności mogą być obecne na rozprawie, oprócz osób biorących udział w postępowaniu, po dwie osoby wskazane przez oskarżyciela publicznego, oskarżyciela posiłkowego, oskarżyciela prywatnego i oskarżonego. Jeżeli jest kilku oskarżycieli lub oskarżonych, każdy z nich może żądać pozostawienia na sali rozpraw po jednej osobie. § 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli zachodzi obawa ujawnienia tajemnicy państwowej. § 3. W razie wyłączenia jawności przewodniczący może zezwolić poszczególnym osobom na obecność na rozprawie.
O jawności rozprawy należy mówić w aspekcie zewnętrznym (wobec publiczności; w tym zakresie nazywa się często dyrektywę jawności zasadą publiczności) oraz wewnętrznym, wobec stron procesowych, ale niekiedy szerzej, wobec uczestników postępowania czy wobec osób biorących udział w postępowaniu. Jeżeli nie przemawia przeciw temu wzgląd na prawidłowość postępowania, sąd na wniosek strony wyraża zgodę na utrwalenie przez nią przebiegu rozprawy za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk (art. 358). Jest to rozwiązanie nowe (niewystępujące w poprzednim kodeksie), poszerzające uprawnienia stron i ułat¬wiające m.in. opracowanie ewentualnego środka odwoławczego, a więc dalszą obronę interesów strony. Zwrócić wszakże trzeba uwagę, że zezwolenie takie nie obejmuje możliwości utrwalania obrazu. Niejawna (zewnętrznie) jest zawsze rozprawa, która dotyczy: 1) wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowanie środka zabezpieczającego, 2) sprawy o pomówienie lub znieważenie; na wniosek pokrzywdzonego rozprawa odbywa się jednak jawnie (art. 359). Sąd wyłącza na podstawie art. 360 jawność (zewnętrzną) rozprawy w całości albo w części, jeżeli jawność mogłaby: 1) wywołać zakłócenie spokoju publicznego (np. sprawa o drastyczne zabójstwo bulwersujące opinię społeczną mogłaby spowodować trudne do opanowania wzburzenie publiczności),
2) obrażać dobre obyczaje (przede wszystkim w sprawach o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności — rozdział XXV k.k.), 3) ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy (np. w niektórych sprawach o przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu państwa), 4) naruszyć ważny interes prywatny (np. interes świadka, jeżeli treść składanych przez niego zeznań dotyczy intymnych okoliczności jego życia). Sąd wytacza (obligatoryjnie, jest zobowiązany) jawność całości lub części rozprawy także na żądanie osoby, która złożyła wniosek o ściganie. Sąd natomiast może (fakultatywnie) wyłączyć jawność całości albo części rozprawy, jeżeli choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat. Wyłączenie jawności następuje także w czasie przesłuchania osób wymienio¬nych w art. 179 i 180, co do okoliczności objętych tajemnicą państwową, służbową lub tajemnicą związaną z wykonywaniem zawodu lub funkcji (art. 181). Swoista niejawność towarzyszy instytucji świadka incognito. W razie wyłączenia jawności mogą być obecne na rozprawie, oprócz osób biorących udział w postępowaniu (stron, ustawowych przedstawicieli, obrońców, pełnomocników, przedstawicieli społecznych, tłumaczy), po dwie osoby wskazane przez oskarżyciela publicznego, oskarżyciela posiłkowego, oskarżyciela prywatnego i oskarżonego; są to tzw. osoby lub mężowie zaufania. Jeżeli jest kilku oskarżycieli lub oskarżonych, każdy z nich może żądać pozostawienia na sali rozpraw po jednej osobie. Jednakże przepisu tego nie stosuje się, jeżeli zachodzi obawa ujawnienia tajemnicy państwowej. Na rozprawie prowadzonej z wyłączeniem jawności, oprócz osób, które pozostają na podstawie art. 361 § l, przewodniczący może zezwolić także innym osobom na obecność, np. aplikantowi w celach szkoleniowych (art. 361 § 3). Osoby obecne na rozprawie prowadzonej z wyłączeniem jawności mają obowiązek zachowania ujawnionych okoliczności w tajemnicy, o czym przewod¬niczący poucza je, uprzedzając o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, przewidzianych w art 244 § 2 k.k. (art. 362). Dodać trzeba, że rozpatrzenie samego wniosku o wyłączenie jawności również odbywa się niejawnie, jeżeli wnosi o to strona lub sąd uzna to za potrzebne (art. 363). Ogłoszenie wyroku odbywa się zawsze jawnie. Jeżeli wyrok zapadł na rozprawie prowadzonej w całości lub w części z wyłączeniem jawności, przyto¬czenie powodów wyroku (art. 418 § 3) może nastąpić również z wyłączeniem jawności w całości lub w części (art. 364; zob. też art. 45 ust. 2 Konstytucji RP). Nowy art. 418a, istotny ze względu na poszerzenie możliwości wydawania wyroków na posiedzeniu, stanowi, że w wypadku wyrokowania poza rozprawą treść wyroku udostępnia się publicznie przez złożenie jego odpisu na okres 7 dni w sekretariacie sądu, o czym należy uczynić wzmiankę w protokole posiedzenia.