ZAŁATWIANIE SPORÓW MIĘDZYNARODOWYCH
UWAGI OGÓLNE rola p.m. w odniesieniu do sporów m. polega przede wszystkim na tym, że: wprowadza obowiązek pokojowego załatwiania sporów; zobowiązuje w konkretnych przypadkach do poddania się określonemu sposobowi załatwiania sporów; tworzy systemy i sposoby pokojowego załatwiania sporów;
Definicja sporu międzynarodowego – „spór” a „sytuacja” Karta NZ wymienia łącznie spór i sytuacje (np. RB może badać każdy spór czy sytuację, czy nie zagraża m. pokojowi i bezp.) → ważne rozróżnienie tych pojęć, tym bardziej, że państwo zobowiązane do rozwiązywani sporów w określony sposób, może twierdzić że nie ma sporu, by uniknąć tego sposobu: sytuacja m. – to określony, co do czasu i miejsca, układ stos. m. (szersza niż spór, gdyż z sytuacji mogą wynikać spory); spór m. – to taka sytuacja, w której państwa występują ze skonkretyzowanymi, sprzecznymi stanowiskami i roszczeniami → w orzecznictwie: STSM w sprawie koncesji Mavrommatisa w Palestynie „spór jest to nieporozumienie w przedmiocie prawa lub faktu, sprzeczność stanowisk prawnych lub interesów między dwiema osobami”; MTS w sprawie Australii vs Francja o doświadczenia jądrowe – MTS stwierdził, że spór przestał istnieć, bo Francja w jednostronnych oświadczeniach zobowiązała się nie przeprowadzać doświadczeń jądrowych w atmosferze; Spory prawne i polityczne (inne – nie używa się terminu polityczne) rozróżnienie to nie polega na podziale na spory teoretyczne i praktyczne → każdy spór prawny jest jednocześnie sporem politycznym, ale nie każdy spór polityczny jest jednocześnie sporem prawnym: nie każdy spór da się ująć w formułę prawną; nie każdy spór da się rozwiązać tylko na podstawie istniejącego prawa, bez odwoływania się do elementów pozaprawnych; wg Karty NZ przy rozstrzyganiu sporów RB powinna kierować spory prawne do MTS, gdyż nadają się do rozstrzygnięcia w drodze sądowej lub arbitrażowej; Spory zwykłe i kwalifikowane (rozróżnienie wprowadzone w Karcie NZ) spory kwalifikowane to spory i sytuacje godzące w podstawowy cel ONZ, czyli zagrażające pokojowi → na RB spoczywa główna odp. za to zadanie i Karta daje prawo do rozstrzygania tych sporów RB – może ona zbadać każdy spór i ustalić czy dalsze jego trwanie może zagrażać pokojowi, jeśli tak, to płyną z tego określone konsekwencje prawne i organizacyjne; Obowiązek załatwiania sporów wyłącznie metodami pokojowymi nakaz p.m., też wg Karty jako podstawowa zasada postępowania członków, co ma szczególne znaczenie przy współistnieniu państw o różnych ustrojach społ.gosp., a po II wojnie światowej wobec nowego stosunku sił pokoju do sił wojny zasada ta nabrała realnego charakteru; obowiązek ten nie oznacza obowiązku załatwiania wszystkich sporów, który obowiązuje tylko w stosunku do sporów kwalif., a
spory zwykłe wg p.m. państwa mogą pozostawić niezałatwiony; Swoboda wyboru sposobu załatwiania sporu i jej ograniczenia wybór sposobu załatwiania sporu zależy od woli stron w sporze: spory kwalif. → RB może zalecić (nie wiążące) odpowiednią procedurę lub sposób załagodzenia; ograniczana w u.m. → wtedy wystarczy żądanie państwa by rozwiązać spór w ustalony w u.m. sposób, np. klauzula fakultatywna MTS; Sposoby załatwiania sporów są to: 1rokowania – postępowanie dyplomatyczne, bez udziału organu m.; 2dobre usługi – postępowanie dyplomatyczne, bez udziału organu m. + państwo trzecie; 3pośrednictwo (mediacja) – postępowanie dyplomatyczne, bez udziału organu m. + państwo trzecie; 4badania (komisje śledcze) – postępowanie z udziałem organów m.; 5koncyliacja – postępowanie z udziałem organów m.; 6arbitraż; 7sądownictwo; sposoby można podzielić na 2 kategorie: nie prowadzące do wiążącego dla stron rozstrzygnięcia, np. rokowania, dobre usługi, pośrednictwo, badania i koncyliacja; kończące się wiążącym rozstrzygnięciem (zasądzeniem), np. arbitraż i postępowanie sądowe; Źródła prawa dotyczącego załatwiania sporów międzynarodowych u.m. → min. Konwencja Haska o pokojowym załatwianiu sporów międzynarodowych z 1907 r., też Karta NZ (wraz ze statutem MTS) oraz różne klauzule w umowach dwu i wielostronnych, czasem umowy dwustronne dot. tylko sposobu załatwiania sporów (np. traktaty arbitrażowo-koncyliacyjne);