Znamiona stanu wyższej konieczności
Dotyczące sytuacji usprawiedliwiającej poświęcenie dobra chronionego prawem: niebezpieczeństwo znamieniem konstytutywnym – niebezpieczeństwo zagrażające innemu dobru; stan obiektywny źródłem niebezpieczeństwa może być zarówno bezprawne zachowanie się człowieka, jak i niebezpieczeństwo wywołane działaniem sił przyrody lub atakiem zwierzęcia nie można przyjąć niebezpieczeństwa przy zachowaniach innych osób podjętych zgodnie z prawnym upoważnieniem lub nakazem prawnym niebezpieczeństwo musi zachodzić obiektywnie – urojenie sytuacji niebezpiecznej i poświęcenie dobra oceniane być musi w kategorii błędu co do okoliczności wyłączającej bezprawność albo wyłączającej winę niebezpieczeństwo jest z reguły sytuacją nagłą i niespodziewaną, ale może wynikać z pewnego długotrwałego rozwoju sytuacji istotą niebezpieczeństwa – prawdopodobieństwo ujemnego skutku dla dobra chronionego prawem Bezpośredniość niebezpieczeństwa niebezpieczeństwo ma być realne – tzn. że zwłoka w podjęciu działań ratowniczych mogłaby uczynić takie działania bezprzedmiotowymi nieuchronność uszczerbku dla dobra w przyszłości w wypadku zaniechania czynności ratowniczych Znamiona dotyczące działań zmierzających do uchylenia niebezpieczeństwa: subsydiarność stanu wyższej konieczności wymóg wyboru takiego sposobu ratowania dobra bezpośredni zagrożonego, który spowoduje najmniejsze z możliwych szkód ujemnych następstw niebezpieczeństwa nie da się inaczej uniknąć, jak tylko przez poświęcenie dobra chronionego prawem Poświęcenie dobra chronionego prawem kolizyjność dóbr – podstawa wyłączenia odpowiedzialności karnej zagrożone niebezpieczeństwem dobro ma pozostawać pod ochroną prawa poświęcenie dobra musi stanowić realizację znamion typu czynu zabronionego nie jest objęte stanem wyższej konieczności poświęcenie własnego dobra, którym ma się prawo dysponować jeżeli źródłem niebezpieczeństwa jest bezprawny zamach, to dobro poświęcone dla uniknięcia ujemnych skutków zamachu musi być dobrem innej osoby niż zamachowca – poświęcenie dobra zamachowca = obrona konieczna Proporcjonalność dóbr gdy dobro ratowane ma wartość większą od dobra poświęconego: zachowanie jest społecznie opłacalne i przy spełnieniu pozostałych warunków jest zachowaniem legalnym – kontratyp wyłączający bezprawność gdy dobro ratowane ma wartość równą lub mniejsza, ale w stopniu nieoczywistym od dobra poświęconego – stan wyższej konieczności jest okolicznością wyłączającą winę z powodu nacisku, jaki na decyzję sprawcy wywołało zagrożenie dla dobra przedstawiającego dla niego subiektywnie wyższą wartość wartość dóbr i proporcje pomiędzy wartościami należy ustalać w oparciu o założenia aksjologiczne, na których zbudowany jest system prawny dobra jednostki chronione prawem mogą być poświęcone dla dobra ogółu jedynie na podstawie wyraźnego zezwolenia ustawodawcy i tylko w ramach tego zezwolenia ustawodawca wyżej ceni dobra osobiste od dóbr majątkowych (art. 142 § 1 kc) – każde życie ma tę samą wartość; poświęcenie życia człowieka jest możliwe dla ratowania innego życia w ramach stanu wyższej konieczności jako okoliczność wyłączająca winę Działanie w celu uchylenia niebezpieczeństwa
stan wyższej konieczności tylko wtedy, gdy celem działania jest uchylenie bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego innemu dobru – działanie celem uniknięcia skutków grożących dobru chronionemu prawnie w wyniku niebezpieczeństwa działanie jest warunkowane świadomością niebezpieczeństwa urojenie stanu niebezpieczeństwa – błąd co do okoliczności wyłączających bezprawność lub winę (art. 29) Znamiona ograniczające krąg osób mogących powołać się na działanie w stanie wyższej konieczności brak jakiegokolwiek uzasadnienia, aby osoba, która nawet ma szczególny obowiązek chronienia dobra z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste, poświęcała swoje dobro wyższej wartości dla ratowania dobra niższej wartości (kasjer wydający pieniądze w czasie napadu) obowiązek chronienia dobra musi mieć swoje źródło w normie prawnej