• III AUa 996/05 - Wyrok Są...
  20.10.2014

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z dnia 6 kwietnia 2006 r.
III AUa 996/05

Teza

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność aktu normatywnego lub jego części z Konstytucją, wchodzące w życie z dniem ogłoszenia, mają skutki retrospektywne, tj. działają wstecz.

Artykuły przypisane do orzeczenia

  • Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym: Art. 2
  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej: Art. 190

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Lublinie, po rozpoznaniu w dniu 6.4.2006 r., apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L., od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 9.3.2005 r., sygn. akt VIII U 2296/04, w sprawie z wniosku Jana M., przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L., o prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, oddala apelację.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 22.3.2004 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. P. odmówił Janowi M. prawa do emerytury, ponieważ wnioskodawca nie udowodnił co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

W odwołaniu od tej decyzji, wnioskodawca - Jan M. domagał się jej zmiany poprzez ustalenie jemu prawa do emerytury. W odpowiedzi na odwołanie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. P. wnosił o oddalenie odwołania.

Wyrokiem z dnia 9.3.2005 r. Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił prawo Jana M. do emerytury od dnia 1.2.2004 r.

W uzasadnieniu tego wyroku sąd I instancji ustalił, że Jan M., urodzony w dniu 24.1.1943 r., złożył w dniu 25.2.2004 r. wniosek o emeryturę. Wnioskodawca wykazał okres pozostawania w zatrudnieniu wynoszący 31 lat, 6 miesięcy i 13 dni, w tym 14 lat, 2 miesiące i 9 dni pracy w warunkach szczególnych. Pozwany organ rentowy nie zaliczył okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Usługowo-Handlowym "Dakar" s.c. w J. Filii w Ł. jako pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawca przedstawił świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych u tego ostatniego pracodawcy w okresie od dnia 6.2.1998 r. do dnia 30.11.1998 r. na stanowisku operatora urządzeń prostujących, które zostało wymienione w wykazie A dział III poz. 69, stanowiącym załącznik rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.2.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.).

Pozwany organ nie kwestionował tego świadectwa pracy, lecz początkowo podniósł jedynie, że PPUH "Dakar" s.c. w J. Filia w Ł. nie jest podmiotem wymienionym w § 1 ust. 3 ostatnio powołanego rozporządzenia. Z kolei w odpowiedzi na odwołanie strona pozwana podniosła, że ze złożonego przez wnioskodawcę świadectwa pracy nie wynika czy praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd Okręgowy, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15.11.2000 r., II UKN 39/00 (OSNAPiUS 2002, nr 11, poz. 272), podniósł, że do okresów pracy w warunkach szczególnych mnogą być zaliczane także okresy zatrudnienia u prywatnych pracodawców.

Dokumenty zgromadzone w aktach osobowych Jana M. w PPUH "Dakar" s.c., w tym umowy o pracę z dnia 6.2.1998 r. i z dnia 1.4.1998 r. oraz świadectwo pracy z dnia 2.12.1998 r. jednoznacznie wskazują na to, że był on zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie korzystał z urlopu bezpłatnego. Pracował u tego pracodawcy po 8 godzin dziennie w charakterze operatora urządzeń prostujących.

Sąd Okręgowy uwzględniając okres pracy w warunkach szczególnych w spółce cywilnej "Dakar" wynoszący 9 miesięcy i 22 dni stwierdził, że wnioskodawca udowodnił wymagane przez ustawodawcę 15 lat pracy w warunkach szczególnych, zaś wiek 60 lat osiągnął w dniu 24.1.2003 r. Ubezpieczony tym samym spełnił wszystkie warunki nabycia prawa do emerytury przewidziane w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym, sąd I instancji zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił prawo Jana M. do emerytury od dnia 1.2.2004 r.

Apelację od tego wyroku w części ustalającej prawo do emerytury za okres do dnia 24.6.2004 r. wniósł pozwany organ rentowy. Zarzucił mu obrazę art. 32 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. nr 39 z 2004 r., poz. 353) w brzmieniu obowiązującym po dniu 1.5.2005 r. w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.2.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.) przez błędną jego interpretację i wskutek tego niewłaściwe zastosowanie.

W konsekwencji tego zarzutu, pozwany organ rentowy wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej daty początkowej prawa do emerytury i ustalenie, że przysługuje ona od dnia 24.6.2004 r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Zagadnieniem mającym istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia daty początkowej prawa wnioskodawcy Jana M. do emerytury jest zagadnienie mocy wstecznej ogłoszonego niezwłocznie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 2 Konstytucji RP), stwierdzającego niezgodność aktu normatywnego lub jego części z aktem wyższego rzędu.

Pozwany organ rentowy, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3.7.2003 r., NI CZP 45/03 (OSNC 2004, z. 9, poz. 136), zaprezentował w uzasadnieniu apelacji pogląd, iż w sytuacji, gdy w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego nie została ustalona późniejsza data utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niekonstytucyjny, to przepis ten przestaje obowiązywać zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji z datą jego ogłoszenia. Sąd Apelacyjny nie podziela tego poglądu. Niewątpliwie jego uzasadnienia nie można poszukiwać w powołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 3.7.2003 r., III CZP 45/03. Uchwała ta dotyczy bowiem nieco innego zagadnienia, a mianowicie skutków odroczenia utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu prawa w sytuacji, gdy przed upływem terminu utraty mocy obowiązującej tego przepisu weszła w życie nowa ustawa, która zawierała przepis o utracie mocy poprzedniej ustawy zawierającej m.in. przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny.

Wracając do zagadnienia wstecznego działania wyroków Trybunału Konstytucyjnego wchodzących w życie z dniem ogłoszenia należy stwierdzić, iż Sąd Najwyższy w uzasadnieniu ww. uchwały z dnia 3.7.2003 r., III CZP 45/03 podzielił w pełni pogląd opowiadający się za przyznaniem skutków takiego wyroku sięgających w przeszłość (ex tunc). Sąd Najwyższy podniósł przy tym, iż w razie wydania wyroku ogłoszonego niezwłocznie (art. 190 ust. 2 Konstytucji), za przyjęciem wstecznego jego działania przemawia argument, że stan niezgodności ustawy z Konstytucją jest okolicznością obiektywną, istniejącą w całym okresie koegzystencji tych dwóch aktów tj. ustawy zasadniczej i ustawy "zwykłej". Odmowa zastosowania wadliwego przepisu do zdarzenia faktycznego sprzed ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego może opierać się wprost na uznaniu jego skutków ex tunc, czyli w praktyce na uznaniu retroaktywności, albo na przesłankach dominacji przepisów Konstytucji nad innymi oraz wiążącym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z nią przepisów ustawy, co prowadzi do odmowy zastosowania przepisu niezgodnego z aktem wyższego rzędu, nawet gdyby wyrok Trybunału Konstytucyjnego miał działać tylko na przyszłość. Pogląd ten znajduje oparcie w licznych, wcześniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. uchwała z dnia 23.1.2001 r., III ZP 30/00 -OSNAPUS 2001, nr 23, poz. 685; wyrok z dnia 10.11.1999 r., I CKN 204/98 - OSNC 2000, nr 5, poz. 94; postanowienie z dnia 7.12.2000 r., III ZP 27/00 - OSNAPUS 2001, nr 10, poz. 331; oraz uzasadnienia orzeczeń: z dnia 18.4.2002 r., III RN 4/01 -OSNAPUS 2003, nr 2, poz. 25; z dnia 12.6.2002 r., II UKN 419/01 - OSNAPUS 2002, nr 23, poz. 580; z dnia 27.9.2002 r., II UKN 581/01 - OSNAPUS 2002, nr 23, poz. 581 oraz z dnia 15.1.2003 r., IV CKN 1639/00 - niepubl.).

Akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału. Należy mieć tu na uwadze przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji, który traktuje orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jako podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Skoro więc może być wzruszone prawomocne orzeczenie wydane przed datą wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, nie można wymagać, aby w sprawach zawisłych i nierozstrzygniętych do tej daty, sądy stosowały sprzeczne z Konstytucją przepisy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7.12.2000 r., III ZP 27/00 - OSNAPiUS 2001, nr 10, poz. 331; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5.9.2001 r., II UKN 542/ 00 - OSNAPiUS 2003, nr 11, poz. 276; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.6.2002 r., II UKN 281/01 -OSNP 2004, nr 2, poz. 36 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.6.2002 r., II UKN 419/01 -OSNAPiUS 2002, nr 23, poz. 580). Należy zatem uznać, iż po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uznającego przepis za niezgodny z Konstytucją, przepis ten nie może być stosowany przez sądy i inne organy.

Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela pogląd uznający, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność aktu normatywnego lub jego części z Konstytucją, wchodzące w życie z dniem ogłoszenia, mają skutki retrospektywne tj. działają wstecz.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.6.2004 r., P 17/03 (OTK-A 2004, nr 6, poz. 57) wszedł w życie z datą jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. w dniu 24.6.2004 r. (Dz.U. nr 144 z 2004 r., poz. 1530). Oznacza to, że w sprawie niniejszej Sądy obu instancji musiały ten wyrok Trybunału Konstytucyjnego uwzględnić i nie mogły ustalenia prawa do emerytury za okres do wejścia w życie ww. orzeczenia Trybunału tj. do dnia 24.6.2004 r. stosować przepis sprzeczny z Konstytucją. W związku z tym pogląd, iż do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze mogą być wliczone także okresy zatrudnienia u prywatnych pracodawców na podstawie umów o pracę na czas określony, wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15.11.2000 r., II UKN 39/00 (OSNAPiUS 2002, nr 11, poz. 272), na który powołał się sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ma w pełni zastosowanie przy dokonywaniu wykładni art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. nr 39 z 2004 r., poz. 353 ze zm.) w związku z oceną spełnienia przewidzianych w tym przepisie warunków nabycia prawa do wcześniejszej emerytury.

Pozwany organ rentowy ostatecznie nie kwestionował spełnienia przez Jana M. warunków nabycia prawa do emerytury przewidzianego w ostatnio powołanym przepisie. Apelant kwestionował jedynie datę początkową prawa do świadczenia. Stanowisko jego, że to uprawnienie przysługuje ubezpieczonemu od dnia 24.6.2004 r. zostało oparte na błędnym przekonaniu, iż przepis art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w ustalonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.6.2004 r., P 17/03 w nowym, korzystnym dla wnioskodawcy brzmieniu obowiązuje od daty ogłoszenia tego wyroku, tj. od dnia 24.6.2004 r., ze skutkami jedynie na przyszłość (ex nunc).

Zaskarżony wyrok odpowiada więc prawu, a apelacja - jako bezzasadna - podlegała oddaleniu.

Z przedstawionych wyżej względów, na podstawie art. 385 KPC Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.

Szukaj: Filtry
Ładowanie ...
Gdzie jestem
Spis Treści
Powiązane dokumenty
Zakładki
Ostatnio otwarte
Stan prawny: 20.10.2014 | Grupa ArsLege.pl LexLege na Androida LexLege na Androida
CENNIK | POMOC | KONTAKT