• V CKN 1537/00 - Wyrok Sąd...
  22.10.2014

Wyrok
Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z dnia 29 listopada 2001 r.
V CKN 1537/00

Teza

Jeżeli w toku procesu powód dokona przelewu dochodzonej wierzytelności na osobę trzecią, pozwany może skutecznie zgłosić do potrącenia wzajemną wierzytelność przysługującą mu wobec powoda do czasu powzięcia wiadomości o dokonanym przelewie.

Artykuły przypisane do orzeczenia

Do tego artykulu posiadamy jeszcze 203 orzeczeń.
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.

Skład sądu

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędziowie SN: Zbigniew Kwaśniewski, Irena Gromska-Szuster

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza B. przeciwko T.S.P. "T.", spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 29 listopada 2001 r. na rozprawie kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2000 r., oddalił kasację.

Uzasadnienie

Powód Tadeusz B. wystąpił w postępowaniu nakazowym o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej T.S. "T." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością 85.000 zł z odsetkami i kosztami procesu.

Sąd Rejonowy w G. nakazem zapłaty z 7.9.1998 r. uwzględnił powództwo.

Pozwana spółka wniosła zarzuty od tego orzeczenia. Po ich rozpoznaniu Sąd Okręgowy w K. uznał za uzasadniony jeden z nich, a mianowicie zarzut potrącenia wzajemnej wierzytelności pozwanej wobec powoda z tytułu należności za sprzedany mu sprzęt telekomunikacyjny objęty fakturami z 23.6.1998 r., z 15.5.1998 r. i 30.6.1998 r. na łączną sumę 92.054,89 zł. Wzajemna wierzytelność pozwanej z tego tytułu przewyższa dochodzoną w niniejszej sprawie należność powoda. Dlatego Sąd Okręgowy wyrokiem z 8.9.1999 r. uchylił nakaz zapłaty wydany przeciwko pozwanej przez Sąd Rejonowy w G. i powództwo oddalił.

Z poczynionych przez ten Sąd ustaleń wynika, że dochodzoną w pozwie wierzytelność należała do kontrahenta pozwanej spółki - firmy I.S.G. w W. Powód nabył od niej tę wierzytelność 18.8.1998 r. W dacie tej cesji powód był już dłużnikiem pozwanej spółki z tytułu nieopłaconej ceny dostarczonego mu sprzętu telekomunikacyjnego, wymienionego w powołanych wyżej fakturach. W tej sytuacji zgłoszony przez pozwaną spółkę zarzut potrącenia jest prawnie dopuszczalny i skuteczny. W szczególności nie stanowi przeszkody do jego uwzględnienia fakt, że w trakcie trwania niniejszego procesu powód zbył dochodzoną w nim wierzytelność na rzecz wspólników spółki cywilnej "D." w K. Stanisława L. i Stanisława R. Sąd powołał się w tej kwestii na regulację z art. 192 pkt 3 KPC, zgodnie z którą zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy. Na tej podstawie Sąd uznał, że fakt przeniesienia przez powoda na osobę trzecią dochodzonej pozwem wierzytelności nie pozbawia pozwanego uprawnienia do zrealizowania przysługującego mu wobec powoda zarzutu potrącenia.

Apelacja powoda kwestionująca to stanowisko Sądu Okręgowego została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 11.4.2000 r. Sąd ten przyznał rację prawną Sądowi pierwszej instancji, podkreślając, że rozstrzygające znaczenie w tej kwestii ma treść art. 192 pkt 3 KPC, który z chwilą doręczenia odpisu pozwu wprowadza zasadę stabilizacji procesu w wymiarze podmiotowym i przedmiotowym. Zasada ta przesądza o tym, że zbycie następnie w toku postępowania przez powoda przedmiotu procesu nie pozbawia pozwanego prawa skorzystania z przedstawienia do potrącenia wzajemnej wierzytelności przysługującej mu wobec powoda. Za możliwością skorzystania z tego uprawnienia przemawiają też zdaniem Sądu Apelacyjnego względy słusznościowe. Nie sposób bowiem przyjąć, żeby w takiej sytuacji powód mógł z jednej strony w dalszym ciągu dochodzić we własnym imieniu roszczenia objętego pozwem, a z drugiej, aby w zakresie zarzutu potrącenia przysługującego pozwanemu, pozbawić tegoż powoda statusu wierzyciela. Dlatego Sąd Apelacyjny uznał potrącenie dokonane przez pozwanego za prawnie skuteczne.

W kasacji od tego orzeczenia powód zarzucił naruszenie art. 498 KC przez to, że wbrew jego treści Sąd dopuścił do potrącenia przez dłużnika wierzytelności wzajemnej z wierzytelnością powoda, w sytuacji, w której wierzycielowi już nie przysługiwała dochodzona pozwem wierzytelność. Na tej podstawie powód wnosi o zmianę orzeczeń Sądów obu instancji i utrzymanie w mocy wydanego nakazu zapłaty, ewentualnie o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie jest rzeczą bezsporną, że powód zbył objętą pozwem wierzytelność w dniu 1.10.1998 r. Tymczasem pozwana przedstawiła wzajemną wierzytelność do potrącenia w zarzutach przeciwko wydanemu przeciwko niej nakazowi zapłaty, doręczonych powodowi w dniu 9 listopada. W tym stanie rzeczy zasadniczym problemem w sprawie pozostaje rozstrzygnięcie, czy skuteczne jest potrącenie wzajemnej wierzytelności, przysługującej pozwanemu wobec powoda w sytuacji, kiedy oświadczenie o potrąceniu złożone zostało po dokonanym przez powoda przelewie jego wierzytelności na osobę trzecią, a więc kiedy powód przestał już być wierzycielem pozwanego. Sądy obu instancji udzieliły na to pytanie odpowiedzi twierdzącej, odwołując się do treści art. 192 pkt. 3 KPC. Z kolei autor kasacji uznaje takie potrącenie za niedopuszczalne z tej przyczyny, że powodowi nie przysługiwała już wierzytelność, z którą pozwany mógłby potrącić swoją wierzytelność wzajemną. Zgodnie zaś z treścią art. 498 § 1 KC podstawą tak zwanego stanu potrącalności jest sytuacja, w której obie strony są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami. Brak tej jednoczesności wyklucza zdaniem skarżącego dopuszczalność potrącenia.

Rozstrzygnięcie tego sporu prawnego nie jest możliwe bez odwołania się do przepisów o przelewie wierzytelności, na podstawie których doszło do zbycia wierzytelności powoda, a które zostały niesłusznie pominięte zarówno przez Sąd, jak i przez skarżącego. Przepisy te statuują zaś dwie podstawowe zasady chroniące dłużnika wierzytelności objętej przelewem. Ochrona ta usprawiedliwiona jest tym, że zgodnie z art. 509 § 1 KC do skuteczności przelewu nie jest wymagana zgoda dłużnika, ani nawet jego wiedza o dokonanym przelewie. Pierwsza z tych zasad, przewidziana w art. 512 KC, polega na ochronie dłużnika działającego w dobrej wierze. Zgodnie z tym przepisem do chwili zawiadomienia dłużnika przez zbywcę wierzytelności o dokonanym przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek wobec nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie. Z mocy tego przepisu ustanowiona w nim zasada ma odpowiednie zastosowanie także do innych czynności dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem. Do tych "innych czynności" należy niewątpliwie zaliczyć potrącenie wierzytelności. Druga zasada ochrony dłużnika polega na niepogarszaniu jego sytuacji prawnej na skutek dokonanego przelewu wierzytelności. Statuuje ją art. 513 § 1 KC, zgodnie z którym dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Ochrona możliwości potrącenia idzie zaś dalej. Stosownie do paragrafu drugiego tego przepisu dłużnik może z przelanej wierzytelności potrącić wierzytelność, która przysługuje mu względem zbywcy, chociażby stała się wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika zawiadomienia o przelewie. Uprawnienie to nie wchodzi jednak w grę w sytuacji, gdy wierzytelność przysługująca względem zbywcy stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu.

Z powyższego wynika, iż wbrew stanowisku zawartemu w zaskarżonym orzeczeniu, o dopuszczalności skutecznego zgłoszenia zarzutu potrącenia wierzytelności przez pozwanego w sytuacji dokonanego w trakcie postępowania sądowego przelewu przez powoda dochodzonej wierzytelności, nie może mieć rozstrzygającego znaczenia treść art. 192 pkt 3 KPC, regulującego jeden z przypadków tak zwanej rozszerzonej powagi rzeczy osądzonej, lecz przepisy prawa materialnego o przelewie. Te zaś pozwalają na sformułowanie tezy, że jeżeli w toku procesu powód dokona przelewu swojej wierzytelności na osobę trzecią, pozwany może skutecznie zgłosić do potrącenia wzajemną wierzytelność przysługującą mu względem powoda do czasu powzięcia wiadomości o dokonanym przelewie. W tym więc zakresie przepisy o przelewie ustanawiające ochronę dłużnika korygują wymóg jednoczesności bycia dłużnikami i wierzycielami wzajemnymi, stanowiący w myśl art. 498 KC podstawę dopuszczalności potrącenia. Jak się bowiem okazuje, w razie dokonania przelewu wierzytelności dłużnikowi przysługuje skuteczne uprawnienie przedstawienia wzajemnej wobec zbywcy wierzytelności do potrącenia aż do chwili dowiedzenia się o tym przelewie. Skoro zaś jest rzeczą bezsporną, że pozwany w niniejszym procesie złożył oświadczenie o potrąceniu wzajemnej wierzytelności przysługującej mu względem powoda przed dotarciem do niego informacji o przelewie dochodzonej przez powoda należności na osobę trzecią, przeto zarzut kasacji naruszenia art. 498 KC, jest nietrafny. Tym samym zaskarżony wyrok ostaje się mimo błędnego uzasadnienia zawartego w nim rozstrzygnięcia, a kasacja podlega oddaleniu (art. 393[12] in fine KPC).

Szukaj: Filtry
Ładowanie ...
Gdzie jestem
Spis Treści
Powiązane dokumenty
Zakładki
Ostatnio otwarte
Stan prawny: 22.10.2014 | Grupa ArsLege.pl LexLege na Androida LexLege na Androida
CENNIK | POMOC | KONTAKT