• III CZP 57/07 - Uchwała S...
  24.07.2014

Uchwała
Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z dnia 17 lipca 2007 r.
III CZP 57/07

Teza

Termin określony w art. 841 § 3 KPC ma zastosowanie do powództw uregulowanych w art. 841 § 1 KPC także wówczas, gdy zajęcie przedmiotu należącego do osoby trzeciej nastąpiło w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804). W takiej sytuacji termin biegnie od dnia wejścia w życie wymienionej ustawy.

Artykuły przypisane do orzeczenia

Do tego artykulu posiadamy jeszcze 65 orzeczeń.
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2007 r. Sąd Okręgowy w Sz. przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, czy termin określony w przepisie art. 841 § 3 KPC stosuje się do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), tj. przed dniem 5 lutego 2005 r.

W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r., natomiast powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji wniesiono po wejściu tej ustawy w życie, powstaje problem, czy znajduje zastosowanie termin określony w art. 841 § 3 KPC. Termin ten został wprowadzony do wskazanego przepisu powoływaną ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. postępowania zabezpieczające i egzekucyjne wszczęte przed dniem wejścia ustawy w życie toczą się według przepisów dotychczasowych. Umiejscowienie art. 841 KPC wśród przepisów normujących postępowanie egzekucyjne może świadczyć o tym, że powództwo przeciwegzekucyjne powinno być rozpoznawane w oparciu o stan prawny obowiązujący w chwili jego wniesienia. W konsekwencji osoba występująca z takim powództwem nie byłaby związana terminem z art. 841 § 3 KPC. Przyjęcie takiego poglądy jest o tyle uzasadnione, że w przeciwnym razie osoba, której prawa zostały naruszone w postępowaniu egzekucyjnym przez zajęcie rzeczy, pozbawiona zostałaby możliwości skutecznej ochrony, gdyż ustawa nowelizująca kodeks postępowania cywilnego wprowadziła termin zawity do wystąpienia z powództwem o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji. Innymi słowy strona zostałaby pozbawiona prawa, które jej uprzednio przysługiwało.

Z drugiej jednak strony powództwo uregulowane w art. 841 KPC nie stanowi fragmentu postępowania egzekucyjnego lecz ma prowadzić do zniweczenia toczącej się egzekucji. Funkcjonalna wykładnia powołanego przepisu przemawia więc za przyjęciem, że jego celem jest zablokowanie możliwości kwestionowania tytułu wykonawczego bez ograniczeń czasowych. Oznaczałoby to wykluczenie możliwości stosowania przepisów obowiązujących przed dniem 5 lutego 2005 r., zwłaszcza że przepis art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. wyraźnie obejmuje swą dyspozycją postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające. Za takim stanowiskiem przemawia również sześciomiesięczne vacatio legis wspomnianej ustawy. Miało ono na celu wyeliminowanie ewentualnych wątpliwości mogących powstać na tle stosowania znowelizowanych przepisów, ale także stanowić bodziec do podjęcia przez osoby zainteresowane stosownych działań.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W obrębie przedstawionego zagadnienia prawnego podstawowym problemem jest charakter prawny terminu wprowadzonego do art. 841 KPC ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804 - dalej: ustawa nowelizująca). Zgodnie z dodanym § 3 art. 841 KPC powództwo osoby trzeciej o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji ma być wniesione w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że inny termin przewidziano w przepisach odrębnych.

Rozpocząć należy od stwierdzenia, że, zgodnie z powszechnie przyjętym zapatrywaniem, umiejscowienie danej normy prawnej nie przesądza o jej charakterze. W kodeksie postępowania cywilnego znajdują się normy materialnoprawne, a w kodeksie cywilnym - normy o charakterze procesowym. Samo więc umiejscowienie uregulowania zawartego w § 3 art. 841 w kodeksie postępowania cywilnego nie przesądza procesowego charakteru wynikającej z tego przepisu normy i - co za tym idzie - charakteru terminu tam przewidzianego. Należy zatem rozważyć, czy miesięczny termin do wniesienia powództwa o zwolnienie od egzekucji jest terminem procesowym, czy też terminem materialnoprawnym.

W literaturze dominuje pogląd, że jest to termin prawa materialnego, a mówiąc bardziej precyzyjnie - termin prekluzji sądowej. Stanowisko to podziela Sąd Najwyższy. Wprawdzie w dotychczasowym orzecznictwie problem oceny charakteru prawnego terminu określonego w art. 841 § 3 KPC nie był wprost analizowany, ale Sąd Najwyższy odnosił się do sytuacji zbliżonych konstrukcyjnie. I tak w wyroku z dnia 9 października 1964 r., I CR 313/64 (OSNCP 1965, nr 9, poz. 147) uznano, że termin roczny przewidziany w art. 38 § 3 (nieobowiązującej) ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz.U. Nr 12, poz. 61), niewystępujący wcześniej, może mieć zastosowanie do uchwał walnych zgromadzeń zapadłych pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów, ale musi być liczony od dnia wejścia w życie nowej ustawy. W postanowieniu z dnia 3 marca 1965 r., l CZ 30/65 (niepubl., Lex 5751) Sąd Najwyższy rozważał stosowanie terminu do wytoczenia powództwa o obalenie domniemania własności rzeczy przewidzianego w art. 6 § 3 (nieobowiązującej) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego (Dz.U. Nr 4, poz. 11). Termin ten został dodany przepisem art. XIV pkt 1 p.w.KPC Sąd Najwyższy przesądził na wstępie, że wskazany przepis wyraża normę prawa materialnego, a także, jak wynika z dalszych wywodów, przyjął, iż wprowadzony termin dotyczy także osób, które dowiedziały się o naruszeniu przez zabezpieczenie lub egzekucję ich praw przed wejściem w życie art. XIV pkt 1 p.w.KPC. Podkreślono także, że do stosunków prawnych powstałych pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów bieg wprowadzonego terminu należy liczyć od dnia wejścia w życie kodeksu postępowania cywilnego. W nowszym orzecznictwie analizowana była kwestia sposobu obliczania rocznego terminu przewidzianego w art. 377 p.u.n. W uchwale z dnia 22 marca 2006 r., III CZP 13/06 Sąd Najwyższy przesądził, że rozważany problem nie może zostać rozwiązany z zastosowaniem normy intertemporalnej wywiedzionej z art. 540 p.u.n., gdyż termin określony w art. 377 p.u.n. jest materialnym terminem prekluzyjnym.

Reasumując należy zatem stwierdzić, że wprowadzony § 3 art. 841 KPC miesięczny termin do wytoczenia powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji jest terminem prawa materialnego. Co za tym idzie niezachowanie tego terminu nie pociąga za sobą odrzucenia powództwa, lecz jego oddalenie. Wskazany termin jest bowiem jedną z przesłanek skuteczności zgłoszonego przez osobę trzecią, której prawa zostały naruszone, żądania zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji. Za materialnym charakterem omawianego terminu przemawia także okoliczność, że ogranicza on możliwość skorzystania z uprawnienia (którego charakter może być sporny, ale nie ma to w omawianym zakresie większego znaczenia) zmierzającego do ochrony naruszonego prawa, przede wszystkim prawa własności. Należy bowiem przyjąć, że zajęcie w toku postępowania egzekucyjnego przedmiotu, do którego prawo służy innej osobie niż dłużnik egzekwowany, jest naruszeniem prawa tej osoby. W rozważanej sytuacji właściciel zajętego przedmiotu nie może skorzystać z instrumentów ochrony własności przewidzianych w kodeksie cywilnym, gdyż ustawa daje komornikowi kompetencję do dokonania zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego, a ponadto dokonanie zajęcia nie pociąga za sobą utraty władztwa nad rzeczą. Środkiem ochrony naruszonych praw jest natomiast powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji (art. 841 § 1, art. 842 § 1 KPC). Skuteczność takiego powództwa uzależniona jest jednak od zachowania określonego ustawą terminu do jego wniesienia.

Termin określony w art. 841 § 3 KPC jest zatem terminem prawa materialnego. Nie może więc znaleźć do niego zastosowania norma prawa międzyczasowego wynikająca z art. 7 ustawy nowelizującej. Przepis ten dotyczy bowiem toku postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego. Termin prawa materialnego odnoszący się do powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji nie może być uważany za element toku postępowania egzekucyjnego. Postępowania wszczętego takim powództwem nie można utożsamiać z postępowaniem egzekucyjnym, czy też kwalifikować jako czynność postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo należy także zauważyć, że z art. 7 ustawy nowelizującej nie można wywieść normy prawa intertemporalnego o charakterze uniwersalnym, obejmującej wszystkie przepisy tej ustawy.

Przesądzenie charakteru prawnego terminu wprowadzonego art. 841 § 3 KPC oraz wykluczenie możliwości stosowania art. 7 ustawy nowelizującej do sytuacji, gdy zajęcie przedmiotu należącego do osoby trzeciej nastąpiło w toku postępowania egzekucyjnego wszczętego przed dniem 5 lutego 2005 r., a powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji wytoczono po tej dacie, pociąga za sobą konieczność odnalezienia normy prawa międzyczasowego pozwalającej na rozstrzygnięcie analizowanego problemu. Materialnoprawny charakter umożliwia prowadzenie takich poszukiwań w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.). W orzecznictwie, a także w doktrynie, nie jest kwestionowane stanowisko, że wobec braku w polskim systemie prawnym ogólnej regulacji prawa międzyczasowego, funkcję takich norm o charakterze ogólnym należy przypisać normom wynikającym z przepisów wprowadzających kodeks cywilny. W pełni uzasadnione jest zatem odwołanie się do regulacji dotyczących terminów zawartych w tym akcie prawnym.

W przepisach wprowadzających kodeks cywilny zawarte zostały uregulowania dotyczące terminów przedawnienia, które znajdują odpowiednie zastosowanie do terminów zawitych (art. XXXVI). Jeśli idzie o terminy przedawnienia to generalną zasadą jest, że do roszczeń nieprzedawnionych należy stosować przepisy nowego prawa. Jeżeli jednak termin przedawnienia przewidziany w nowej ustawie jest krótszy, to jego bieg rozpoczyna się w dniu wejścia w życie ustawy nowej (art. XXXV; pewne wyjątki określone zostały w pkt 1 i 2). Zawarta w powołanych przepisach regulacja nie rozstrzyga jednak wprost sytuacji, kiedy ustawodawca wprowadza nieistniejący wcześniej termin (przedawnienia, prekluzyjny ograniczający realizację jakiegoś prawa). Należy wówczas przyjąć, że wprowadzony termin znajduje zastosowanie także do roszczeń lub innych praw powstałych przed wejściem nowej ustawy w życie, jednak bieg tego terminu rozpoczyna się w dniu wejścia w życie ustawy nowej.

Termin określony w art. 841 § 3 KPC został wprowadzony do systemu prawnego w dniu 5 lutego 2005 r.; wcześniej możliwość wytoczenia powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji nie była ograniczona żadnym terminem. Konsekwentnie trzeba zatem przyjąć, że dowiedzenie się przez osobę trzecią o naruszeniu jej praw na skutek zajęcia przed dniem 5 lutego 2005 r. nie eliminuje możliwości objęcia przysługującego jej żądania o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji terminem zawitym wprowadzonym art. 841 § 3 KPC. Jednak, aby uniknąć sytuacji (oczywiście niesprawiedliwych), kiedy termin upłynie wcześniej niż dla innych uprawnionych (w skrajnych przypadkach dzień po wejściu w życie nowej ustawy, czy wręcz przed jej wejściem w życie), jego bieg rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Oczywiście art. 841 § 3 KPC znajdzie zastosowanie w sytuacjach, gdy osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu jej praw już po wejściu w życie ustawy nowelizującej, a bieg terminu określonego w art. 841 § 3 KPC rozpocznie się w dniu powzięcia takiej wiadomości.

Przyjęte rozwiązanie daje się obronić także z aksjologicznego punktu widzenia. Sytuacja, w której osoby wiedzące w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej o tym, że tocząca się egzekucja narusza ich prawa, są zobowiązane wytoczyć powództwo w terminie miesięcznym liczonym od wejścia w życie tej ustawy, na równi z osobami, które dopiero w tym dniu dowiedziały się o naruszeniu ich praw, nie narusza interesów tych osób. Przez to, że do naruszenia prawa oraz powzięciu o tym wiadomości przez osobę trzecią doszło przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, osoba trzecia nie nabywa żadnego uprawnienia do bezterminowego korzystania z przewidzianej prawem możliwości, które podlegałoby ochronie prawnej. Proponowane rozwiązanie nie narusza zatem zasady ochrony praw nabytych, nie podważa zaufania do systemu prawnego, a także nie godzi w zasadę równości. Do naruszenia tej ostatniej zasady mogłoby dojść jedynie wówczas, gdyby termin do wytoczenia powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji był w odniesieniu do osób, które powzięły wiadomość o naruszeniu ich praw pod rządami dawnej ustawy, krótszy niż dla osób, które taką wiadomość powzięły już pod rządem nowych przepisów.

Proponowane rozwiązanie może prowokować do postawienia zarzutu, że art. 841 § 3 KPC nadana zostaje moc wsteczna co godzi w obowiązującą zasadę nieretroakcji (por. art. 3 KC). Nie oznacza to jednak konieczności jego odrzucenia. Po pierwsze, jeśli nawet przyjąć, że ma miejsce wsteczne działanie prawa, to pozostaje ono w ramach wyznaczonych ustawą (art. XXXV pkt 2 p.w.KC w związku z art. 3 in fine KC). Po drugie, w wypowiedziach dotyczących prawa międzyczasowego odnoszących się do terminów przedawnienia i zasiedzenia zwraca się uwagę, że w niektórych sytuacjach realizacja faktu prawnego wymaga pewnego czasu i może rozpocząć się pod rządami jednych przepisów, a dobiec końca w innym stanie prawnym. Wiązanie skutków prawnych przewidzianych przez nowe przepisy merytoryczne z tego rodzaju faktami zwykle nie jest uważane za wsteczne działanie prawa, ponieważ fakt istotny następuje już po wejściu w życie nowej ustawy i tym samym nie może być uważany za wsteczny wobec niej. Po trzecie, pominięcie faktu powzięcia wiadomości o naruszeniu prawa z tego powodu, że miał on miejsce przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, prowadziłby do rezultatów, które należy ocenić jako sztuczne. Jeśli bowiem osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu jej prawa w tym okresie, to wiedzę taką posiadała również w dniu wejścia ustawy w życie. Brak zaś racji, dla których do tej wiedzy nie należałoby przywiązywać znaczenia zgodnie z art. 841 § 3 KPC Przepis art. 841 § 3 KPC dotyczy zatem także sytuacji, w których dowiedzenie się o naruszeniu prawa miało miejsce przed jego wejściem w życie, jednak miesięczny termin należy wówczas liczyć od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak wyżej (art. 390 KPC).

Szukaj: Filtry
Ładowanie ...
Gdzie jestem
Spis Treści
Powiązane dokumenty
Zakładki
Ostatnio otwarte
Stan prawny: 24.07.2014 | Grupa ArsLege.pl LexLege na Androida LexLege na Androida
CENNIK | POMOC | KONTAKT