Przedmiot, cechy i funkcje publicznej gospodarki finansowej. Potrzeby zaspokajane indywidualnie co czy si z gospodark rynkow , oraz potrzeby zaspokajane publicznie przez dzia alno pa stwa. Podzia potrzeb zaspokajanych prywatnie lub publicznie zmienia si wraz z przeobra eniami cywilizacyjnymi i kulturowymi. Bezpiecze stwo publiczne, wymiar sprawiedliwo ci obrona kraju to efekt pracy sektora publicznego, natomiast szkolnictwo czy us ugi zdrowotne mog by wiadczone w systemie prywatnym jak i publicznym. Gospodarka finansowa pa stwa to czerpanie rodków pieni nych i ich podzia na cele i zadania. Finanse to stosunki spo eczne powstaj ce w zwi zku z gromadzeniem i wydatkowaniem rodków pieni nych. Przedmiotem publicznej gospodarki jest przymusowe (podatki c a, op aty) przejmowanie dochodów (jednostronne okrajanie dochodów gospodarstw prywatnych) i dokonywanie wydatków. Publ gospodark finansow charakteryzje: pa stwowa w asno zasobów finansowych; kategoria zaspokajanych potrzeb (publ nie indywid); przymus pa stwowy nadrz dno pa stwa a nie stosunki oparte na umowach; ekonomiczne stosunki podzia u; administracyjny, polityczny i parlamentarny proces podejmowania decyzji finansowych. Sektr prywatny nie b dzie si rozwija bez us ug sektora publ jak bezp, zdrowie, oswiata itd. Funkcje PGF: fiskalna ± dostarczanie pa stwu lub ST rodków do wykonywania ich zada ; redystrybucyjna ± przejmowanie od jednych podmiotów i przekazywanie innym; oddzia ywania na stosunki spo eczne i gospodarcze poprzez gromadzenie dochodów od jednych grup ludno ci, dziedzin gospodarki i przekazywania na rzecz innych. Podmioty prowadz ce publiczn gospodark finansow . Prowadzi j : pa stwo (rz d, ministrowie, organy terenowe), wspólnoty terytorialne (SG,SP,SW), inne podmioty publicznej dzia alno ci finansowej usytuowane miedzy sfer publiczn a prywatn (ZUS, Izby lekarskie, ZZ, Fundacje, Stowarzyszenia). Decentralizacja (przekazywanie zada i kompetencji w dó ). Koncentracja (skupienie kompetencji w r ku centralnych organów, dekoncentracja ± tak e w ród organów redniego i najni szego stopnia. Stosunki nadrz dno ci s u bowej, hierarchicznego podporz dkowania i dzia ania wed ug wytycznych wi si z zdekoncentrowaniem jednostek administracji rz dowej, nie ze zdecentralizowaniem. Pa stwo dysponuje nagromadzonym maj tkiem publicznym, w postaci rodków pieni nych, akcji, udzia ów, wierzytelno ci, budynków, dróg publicznych. W p aszczy nie maj tkowej pa stwo dzia a jako Skarb Pa stwa tj osob prawn reprezentuj c pa stwo w stosunkach maj tkowych z osobami fizycznymi i z osobami prawnymi, sk ada si z wielu jednostek organizacyjnych dzia aj c w ró nych szczeblach zarz dzania maj tkiem pa stwowym. Dzia a przy pomocy metod w adczych (podatki, c a) oraz wchodz c w stosunki prywatnoprawne (cywilnoprawne zawieraj c umowy zak daj c spó ki). W celu zapewnienia ochrony prawnej praw i interesów Skarbu Pa stwa utworzona zosta a Prokuratoria Generalna Skarbu Pa stwa zast pstwo procesowe Skarbu Pa stwa przed SN, NSA, sadami powszechnymi i administracyjnymi, orzekaj cymi w stosunkach miedzynarodowych, które jest obowi zkowe w przedmiocie sprawy przekraczaj cej 1mln z . Dzia alnosc Banku centralnego. Przys uguje mu wy aczne prawo emisji pieni dza, ustalania i realizowania polityki pieni nej, odpowiada za warto polskiego pieni dza.
Roz o enie zada , wydatków i dochodów pomi dzy pa stwo a samorz dy terytorialne. Zasada subsydiarno ci. Odpowiednie roz o enie wydatków pomi dzy pa stwo, samorz d terytorialny i inne terytorialne zwi zki publiczno-prawne jest nast pstwem podzia u zada mi dzy te podmioty. Roz o enie zada pomi dzy ró ne wspólnoty terytorialne wynika z ustaw i innych przepisów reguluj cych poszczególne dziedizny dzia alnosci spo ecznej lub gospodarczej. Konieczny jest ustawowo dokonany podzia dochodów, podatków miedzy pa stwo, ST i inne wspólnoty terytorialne. Wyposa enie tych podmiotów w dochody umo liwiwa ich funkcjonowanie. Podzia musi nawi zywa do zada przez te podmioty realizowanych, do ich kosztów. Zasada subsydiarno ci ± zadania publiczne nale y powierzy wspólnocie terytorialnej ni szego szczebla, której jednostki i przedsi biorstwa powinny wykonywa tyle zada , ile s w stanie wykona skutecznie i efektywnie. Poj cie i przedmiot prawa finansowego. Prawo finansowe to regulacje prawne odnosz ce si do dzia alnosci finansowej organów pa stwa i samorz du oraz ró nych publicznych instytucji, agend i jednostek organizacyjnych. Prawo o kompetencjach Pa stwa i samorz du, pa stwowych i samorz dowych organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dzia alnosci finansowej. Ma zapobiega chaosowi, ywio owo ci i niekontrolowanm dzia aniom w zakresie gospodarki finansowej sektora publicznego. Systematyka PF: 1) bud etowe; 2)o pozyczkach publicznych; 3) finansowe ST; 4)walutowe i dewizowe 5) publiczne prawo bankowe 6) o gospodarce finansowej podmiotów gospodarczych. P aszczyzny PF: ustrojowa ( powo uje organy finansowe pa stwa, okre la ich pozycje i zadania); materiaolnoprawna (konstrukcje prawne poszczególnych instytucji dot. Rozwi za z zakresu ubezp spo i gospodarki ST ± ukszta towanie odpowiednich uprawnie , obowi zków, form dzia ania); proceduralna (procedury bud etowe, samorz dowe, nadzorcze, kontrolne, podatkowe, celne, okre lone w kodeksach np. kpa) Ogólne za o enia prawa finansowego RP. W asno prywatna, wolno dzia alno ci gospodarczej i gospodarka rynkowa s podstawami ustroju gospodarczego, a tym samym i finansowego RP. PF funkcjonuje w warunkach wolnej gry si spo ecznych i politycznych szanuj cych zasady demokratyczne. W ramach RP wystepuj dwie administracje publiczne: rz dowa i samorz d terytorialny -> dualizm systemu finansowoprawnego RP. Obok wspólnoty narodowej, posiadaj cej w asne organy, zadania i rodki finansowe, wyst puj wspólnoty mieszkanców poszczególnych jednostek podzia u terytorialnego pa stwa. Formy prawne dzia alno ci finansowej administracji rz dowej i samorz du terytorialnego. Formy prawne mo na podzieli na te które wywo uj okre lone skutki prawne (tworz uprawnienia i obowi zki) prawne formy dzia ania administracji oraz takie które nie wywo uj bezpo rednio okre lonych nast pstw prawnych, faktyczne czynno ci administracji. Dzia anie: stanowienie przepisów prawa ± wydawanie przepisów powszechnie obowi zuj cych (ustawy, rozporz dzenia) i wewn trznie obowi zujacych (zarz dzenia); wydawanie aktów indywidualnych np. zezwolenie na utworzenie banku komercyjnego. Wydawanie uchwa przez organy samorz dowe ± wydawane na podst ustawy zawieraj przepisy prawa miejscowego i indywidualne jak zgoda na sprzeda gruntu. Forma prawa prywatnego ± zawieranie i wykonywanie umów cywilnoprawnych, zak adanie spó ek prawa handlowego, emisja, obligacja. Zawieranie porozumie administracyjnych ± przekazywanie
kompetencji miedzy organami administracji publicznej, administracyjnoprawna forma dzia ania. Czynno ci faktyczne (materialno ± techniczne) ± prowadzenie ewidencji, rejestrów, sprawozda , kont dla ubezpieczonych, czynno ci do których organy adm publ s zobowi zane. Formy dzia ania administracji: prawne i faktyczne, publiczne i prywatne cz si i zaz biaj ze sob . ród a prawa finansowego. 1) G ównym ród em jest konstytucja RP, ustawy (o finansach publ, ustawa o dochodach samorz du, ustawy podatkowe, tak e ratyfikowane umowy mi dzynarodowe z zakresu spraw celnych i podatkowych. Dalej s to akty normatywne powszechnie obowi zuj ce ± wykonawcze tj rozporz dzenia RM i ministrów wydawane na podst ustawowego upowa nienia. Tak e akty prawa miejscowego na obszarze dzia ania organów które je ustanowi y. 2) przepisy wewn trzne (uchwa y Rady Ministrów, zarz dzenia Prezesa RM i ministrów). Uznaje si e g ówn metod interpretacji prawa, w tym tak e pf jest wyk adnia gramatyczna, j zykowa. Podstawowymi dziedzinami s : prawo bud etowe i prawo podatkowe. ród em prawa bud etowego ka dego roku jest coroczna ustawa bud etowa. Polskie ustawodawstwo podatkowe wystepuje: ogólne (29 VIII ¶97 ordynacja podatkowa, 17 VI ¶66 o post powaniu egzekucyjnym w administracji) i szczególne ( 26 VII ¶91 o podatku dochodowym od osób prawnych, 11 III ¶04 o podatku od towarów i us ug, 16 XI ¶06 o op acie skarbowej) Odpowiedzialno za naruszenie norm prawa finansowego. Ustawa z 2004r. O odpowiedzialno ci za naruszenie dyscypliny finansów publicznych ± zespó norm prawnych wprowadzaj cych zasady i zakres odpowiedzialno ci, organy i post powanie w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Wg ustawy odpowiedzialno ci podlegaj : 1) os wchodz ce w sk ad organu wykonuj cego bud et lub plan finansowy jednostki sektora finansów publ (burmistrz, kierownik jedn bud ); 2) jednostki niezaliczane do sektora finansów publicznych otrzymuj ce rodki publ (stowarzyszenia fundacje); 3)zarz dzaj cy mieniem jednostek sektora finansów publicznych; 4) kierownicy jednostek sektora finansów publicznych; 5) pracownicy jednostek sektora finansów publicznych którym powierzono obowi zki z zakresu finansów; 6) osoby gospodaruj ce rodkami publicznymi przekazanymi jednostkom niezaliczanym do sektora finansów publicznych. Zarówno umy lne jak i nieumy lne. Odpowiedzialno c za naruszenie dyscypliny finansów publicznych to odp osób winnych pope nienia czynów (narusze ) wymienionych w art. 5-18 ustawy. (7przeznaczenie dochodów jednostki na wydatki przez nia ponoszone; 8-9 ± nierozliczenie przekazanej dotacji, przekazanie bez zachowania trybu jej przekazywania, 11-przekroczenie rozmiarów i kierunków wydatków bud etowych). Kary za naruszenie dyscypliny fp art. 31: 1) upomnienie; 2) nagana; 3) kara pieni na (od 1 do 3 krotnosci wynagrodzenia tej osoby); 4) zakaz pe nienia funkcji zwi zanej z dysponowaniem rodkami publicznymi od roku do 5 lat (1-kierownik, z-ca, dyr. Generalny; 2- cz onek zarz du, 3-skarbnik, g ksi gowy, z-ca g ksiegowego). Organy orzekaj ce I instacji: 1) resortowe komisje orzekaj ce przy ministrach kieruj cych dzia em lub dzia ami adm rz dowej; 2) komisja orzekaj ca przy Szefie Kancelarii Prezesa RM; 3) wspólna komisja orzekaj ca; 4) regionalne komisje orzekaj ce przy regionalnych ozbach obrachunkowych. II instancji jest G ówna Komisja Orzekaj ca. Na orzeczenia i postanowienia GKO przys uguje skarga do s du administracyjnego. Ustawa z 10
IX 1999 kodeks karny skarbowy przepisy karne z zakresu podatków, op at, ce , spraw dewizowych. Dziedzina prawa z pogranicza prawa finansowego i karnego ( w stosunku do tego pierwszego jest prawem wtórnym). Sk ada si z III tytu ów. Przest pstwo czy wykroczenie skarbowe mo na pope nic zarówno umy lnie jak i nie. Karami s : grzywna; ograniczenie wolno ci i pozbawienie wolno ci tak e stosuje si rodki karne (dobrowolne poddanie si odpowiedzialno ci, przepadek przedmiotów) i rodki zabezpieczaj ce. Za wykroczenie jest kara grzywny. Nale nosc publicznoprawna: pa stwowa (podatek stanowi cy dochód bud etu, nale nosc celna itp.) lub samorz dowa (podatek stanowi cy dochód jednostki ST, nale nosc z rozliczonej, udzielonej dotacji, subwencji). Kodeks obejmuje pstwa i wykroczenia p-ko obowi zkom: 1) podatkowym i rozliczenio z tytu u dotacji lub subwencji; 2) celnym oraz zasadom obrotu z zagranic towarami i us ugami; 3) obrotowi dewizowemu; 4) prywatyzacji mienia Skarbu Pa stwa. Orzekaj S dy powszechne albo wojskowe. Organami dochodzenia s : US, Policja, ABW, SG, UC ± mog wymierzy kar grzywny za wykroczenie w drodze mandatu. Polityka finansowa i instrumenty finansowe wspierania rozwoju gospodarczego. Wyrazem polityki s programy, deklaracje i inne o wiadczenia formu uj ce cele, zamierzenia i rodki ich realizacji. Polityk finansow jest dokonywanie wyborów celów i rodków w sferze dzia alno ci finansowej. Przejawia si w stanowieniu i stosowaniu odpowiednich norm prawa finansowego. Cele polityki finansowej: 1) krótkookresowe i d ugookresowe; 2) ogóle i lokalne; 3) których tre cia jest zmiana istniej cego stanu rzeczy lub jego utrzymanie; 4) okre lone odpowiednio do funkcji pa stwa np. gospodarcze, spo eczne, kulturalne, obronne. rodki dzia ania: stanowienie prawa, ustalanie planów, praktyczna realizacja prawa i planów. Instrumenty s u ce rozwojowi gospodarczemu znajduj si w r kach rz du oraz jednostek ST. Mo na je podzieli na instrumenty dotycz ce: podatków, op at, subwencji, dotacji, wydatków pa stwowych i samorz dowych, d ugu publicznego i finansowania deficytu. Instrumentem rozwoju gospodarczego s ulgi inwestycyjne, specjalne strefy ekonomiczne w celu przyspieszania rozwoju gospodarczego. Niefinansowe instrumenty rozwoju zwi zane s z planowaniem i zagospodarowaniem przestrzennym, prawem o nieruchomo ciach, zamówieniach publicznych, o drogach publicznych. Tak e partnerstwo publiczno-prawne podmiotu publicznego i partnera prywatnego s u aca realizacji zadania publicznego np. realizacja inwestycji zwi zanej z zadaniami publicznymi. Nauki finansowe. Przedmiotem nauki finansów jest ca okszta t stosunków finansowych jako okre lonych stosunków spo ecznych (bud et, organizacja administracji finansowej, rachunkowow kontrola itp.) wyróznia si : 1) nauki opisowe; 2) nauki historyczne ; 3) teoretyczne nauki finansowe; 4) nauk prawa finansowego; 5) nauk o polityce finansowej. Teoria gospodarki finansowej tworzona jest drog indukcji (opisowe, historyczne, statystyczne) oraz dedukcji. Zadaniem nauki prawa finansowego jest systematyczny wyk ad norm prawnofinansowych obowi zuj cych w danym miejscu i czasie. Nauka prawa finansowego bada jakie normy prawne reguluj finanse publiczne i jak powinny dzia a ; nauka finansów publicznych bada si jak te finanse funkcjonuj w rzeczywisto ci.